donkerwit

oogwit

Bulkseizoen

Ik verf de muren zonlicht

Narcis

The new minimalist trend has arrived at our doorstep and it’s here to stay!

Iemand vertelt je dat turquoise een keuze is

Onze bleke blauwe stip

offers

De Kleurbundel: 13 dichters, 13 kleuren

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Erwin Hurenkamp ossenbloedrood toe.



*



offers



ik heb gehoord dat de bloedmaan vaak in november valt, de slachtmaand als de aardkorst rood kleurt en of je daar iets van merkt hier in het bos terwijl je loopt. had je niet liever op de grond gelegen?



donker en vochtig, als de grond van een moestuin in de winter wanneer alles op het punt staat terug te keren en ik denk aan de bieten die je uit de grond trok



de bieten waarvan het sap nu in de aarde terugvloeit als bloed en dat de aarde je draagt tot je erin lijkt weg te zinken

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt...

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Terra van Dorst lapis lazuli toe.



*



Onze bleke blauwe stip



Astronauten voelen zich pas beschermend over ons thuis wanneer ze onderweg zijn naar de maan omdat de aarde zo fragiel lijkt vanuit de ruimte



De foto van blue marble is het eerste zelfportret van de mensheid tegen de achtergrond van de inktzwarte kosmos fonkelt de aarde als een blauwe edelsteen



Er is ook een foto waarop we kleiner zijn de aarde is een pale blue dot telt nog geen pixel in het uitgestrekte heelal



Op die stip worden koolmeesjes onderscheiden door het geluid dat aan een fietspomp doet denken maar de mensen ze vergelijken de dieren met dingen nooit andersom



Ik denk fietspomp fietspomp fietspomp en neem het mezelf kwalijk



Op die stip krijgen millennials baby’s ook zij beginnen zich anders te gedragen (elektrische auto’s bakfietsen ze eten goed)



Ja misschien juist in deze tijd in deze wereld hoop zit verpakt in bonnets en non-toxic stoffen



Er is een reden dat er zoveel meisjes worden geboren we hebben ze nodig



Ik wil het de machthebbers vertellen maar als ze niet weten hoe om te gaan met de meisjes kunnen ze misschien de kleine blauwe knikker heel even tussen duim en wijsvinger balanceren wanneer ze onderweg zijn



en beseffen hoe zwaar de dingen wegen

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Lisia Leurdijk turquoise toe.



*



Iemand vertelt je dat turquoise een keuze is



Je bent nog niemand in een bijna lege tuin Eén appelboom, de vruchten zijn rijp Je wil een appel oogsten en turquoise verven Een verzonnen kleur, onnatuurlijk en tegen de seizoenen in



Vroeger wilde je aarde, grasgeur en eetbare bloemen Het vijfde woord dat je leerde was appel Je kan je niet meer voorstellen dat je toen aan niets anders dacht Appel, appel, appel appel appel Het zesde woord was blauw Appel, blauw, blauw blauw blauw appel Appelblauw



Je gaat voor het eerst naar het bos, naar de zee Zee, blauw, groen, blauwgroen Iemand vertelt je dat dat turquoise heet Iemand vertelt je dat turquoise een keuze is



Je ontdekt dat je houdt van keuzes die je niet bewust maakt Wacht lang genoeg tot een probleem zichzelf oplost Appelblauwzeegroen



Je zegt: ik hou van het bruin en groen van de stad Je bedoelt dit in de context van het artificiële In stenen gedachte-experimenten en geluk gemaakt van raaigras De zee was grijs, de appel al bruin



Nu zeg je: ik ben hier omdat ik hier wil zijn Het is drie uur ’s middags en dat betekent niets Je bent hier omdat je hier wil zijn Je eet een rotte appel op de fiets en wenst de lucht een andere kleur Je maakt dat soort keuzes niet



Een ontmoeting tussen koper en aluminiumfosfaat is een toevallig gebeurtenis Poreus neem je de omgeving in je op en wordt appel en blauw en zee en groen Je lost op in water, je bent hier omdat je turquoise wil zijn

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Isa Bob van Rooy saliegroen toe.



*



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="788" height="721" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230859.png?resize=788%2C721&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7996" style="width:788px;height:auto" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230859.png?w=788&amp;ssl=1 788w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230859.png?resize=300%2C274&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230859.png?resize=768%2C703&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 788px) 100vw, 788px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="789" height="696" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230921.png?resize=789%2C696&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7997" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230921.png?w=789&amp;ssl=1 789w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230921.png?resize=300%2C265&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-230921.png?resize=768%2C677&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 789px) 100vw, 789px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="791" height="554" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231004.png?resize=791%2C554&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7998" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231004.png?w=791&amp;ssl=1 791w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231004.png?resize=300%2C210&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231004.png?resize=768%2C538&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 791px) 100vw, 791px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="788" height="349" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231031.png?resize=788%2C349&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-8000" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231031.png?w=788&amp;ssl=1 788w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231031.png?resize=300%2C133&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231031.png?resize=768%2C340&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 788px) 100vw, 788px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="788" height="816" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231100.png?resize=788%2C816&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-8001" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231100.png?w=788&amp;ssl=1 788w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231100.png?resize=290%2C300&amp;ssl=1 290w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-15-231100.png?resize=768%2C795&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 788px) 100vw, 788px" /></figure>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="168" height="299" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/foto-bij-vuurland-kleurbundel.png?resize=168%2C299&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-8002"/></figure>
</div>

je bevindt je aan de overkant

Aaiverlangen

Zeg maar eens nee

Verbeelding

Ofwel, zo

De Baan van Eden (1)

De Baan van Eden (2)

ALTAAR

Wie Verlicht Wordt

de Priester

In de kijker: negen schrijvers laten zich inspireren door elkaars foto

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week het laatste deel: Emma Stomp schrijft een verhaal bij de foto van Lelie Danesh.



*



De priester



Chloë was diegene van hen tweeën die zich had ingelezen, de geschiedeniswebsites aandachtig had bestudeerd en zich verdiept had in het oude schrift. Ze kende de namen van de vier Achaemenidische vorsten die op de archeologische vindplaats lagen begraven, wist dat hun graven in de loop der tijd door plunderaars waren leeggehaald. Aan de gids had ze vier keer gevraagd hoe je Naqsh-e Rustam precies uitsprak tot de twee woorden vanzelf over haar tong rolden. Tara was diegene die er achteraan slofte. Ze waren om zes uur ’s ochtends met de bus vanuit Persepolis vertrokken om op tijd op de vindplaats te zijn, maar het leek deze vakantie niet uit te maken hoe vroeg ze ergens heengingen. De zon ging toch wel haar eigen gang, brandde je toch wel weg als ze er zin in had.



Terwijl Chloë enthousiast naar de Sassanidische bas-reliëfs wees, naar de graven in de vorm van enorme kruizen en de hoge rotsen die boven hen uittorenden, sloot Tara een paar seconden haar ogen. Ze wist dat ze hier onder de indruk van moest zijn, dat ze op een van de meest bijzondere plekken in Iran waren, dat dit het hoogtepunt van hun reis was. Later zouden ze waarschijnlijk de foto’s op hun telefoon trots aan vrienden en familieleden laten zien. Ze zouden het verhaal zo construeren tot het leek alsof er op allebei hun armen kippenvel had gestaan bij het zien van de bijzondere reliëfs uit 226. Maar de waarheid was dat het Tara eigenlijk niet zoveel deed. Ze verlangde naar een glas cola met ijsklontjes. Het groepje fotograferende toeristen liep honderd meter door, achter de gids aan, zich ondertussen koelte toewuivend.



En toen was daar ineens het laatste reliëf. De gids legde uit dat er een hogepriester stond afgebeeld, genaamd Kartir, die bezig was een inscriptie te schrijven, maar zijn woorden leken te verstommen. Tara voelde hoe er een koude windvlaag langs haar heentrok, al brandde de zon nog even fel als net. De woorden op het reliëf begonnen haast licht te geven en ze kon niet anders dan ze opzeggen. Het was alsof er een onbekende stem tegen haar sprak. Ze wist niet precies wat ze zei, alleen maar dat er een stem in haar hoofd was die het haar influisterde en dat ze niet anders kon dan dat ze vertellen. Ze geloofde dat het over God ging.



Toen ze klaar was voelde ze hoe twintig paar ogen naar haar staarden. De wind was gaan liggen. Plotseling had ze het weer snikheet.



‘That was exceptional,’ hoorde ze de gids zeggen. ‘I never had someone in my group who could speak Pahlavi.’



Tara voelde het schaamrood naar haar wangen stijgen, ze schudde een paar keer haar hoofd.



‘I don’t,’ zei ze zachtjes.



Chloë bleef haar aanstaren terwijl ze het pad vervolgden, de gids hen bedankte voor hun aandacht.



‘Zie je wel dat je ook een geschiedenisnerd bent, liefje,’ zei Chloë terwijl ze een arm om Tara’s schouder heen legde.



Tara wierp nog een blik achterom. Ze zou zweren dat de priester op het reliëf naar haar knipoogde terwijl ze hem een laatste blik toewierp.



<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="675" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Foto-Lelie-voor-Emma-1024x675.jpeg?resize=1024%2C675&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7977" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Foto-Lelie-voor-Emma.jpeg?resize=1024%2C675&amp;ssl=1 1024w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Foto-Lelie-voor-Emma.jpeg?resize=300%2C198&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Foto-Lelie-voor-Emma.jpeg?resize=768%2C506&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Foto-Lelie-voor-Emma.jpeg?w=1280&amp;ssl=1 1280w" sizes="auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Lelie Danesh</figcaption></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de...

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Milou Lang narcisgeel toe.



*



Narcis



mijn oma stal ze uit het grasveld langs de weg ‘het zijn er toch genoeg’ zei ze, en dat was ook zo ze had een schepje en een handschoen verstopte de bollen in haar fietstas herplantte ze later zorgvuldig in haar tuin



tien gele bloemen netjes op een rij, in februari stonden ze daar ‘houd je oor dichtbij,’ zei ze, ‘dan kan je ze horen zingen’ ze zongen met een fluisterstem van ladiela-de-lente-komt



de lente kwam in felle kleuren blauwe lucht in blauwe vijver, roze, paarse, gele bloemen en uit de narcistoeters kwam boempapamuziek ze zongen ‘kijk dan, kijk dan, wat voor moois er allemaal is’ ik keek de vijver in en zag mezelf ik zag mezelf in felle kleuren ik had de ogen van m’n oma en datzelfde ik-ga-iets-doen-wat-eigenlijk-niet-mag



na die lente waren m’n oma en de narcissen verdwenen ze hadden haar als een bol onder de aarde gestopt ik wachtte een zomer, herfst en winter tot ze in februari weer naar boven kwam



winter ging voorbij ik zag de bloemen in het grasveld langs de weg niemand die de bollen uit de grond gegraven had maar daar stond ze dan met gele blaadjes die zongen van ladiela-de-lente-komt

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Vlinder Verouden zonlicht toe.



*



Ik verf de muren zonlicht



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="812" height="618" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173026.png?resize=812%2C618&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7969" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173026.png?w=812&amp;ssl=1 812w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173026.png?resize=300%2C228&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173026.png?resize=768%2C585&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 812px) 100vw, 812px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="814" height="265" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173042.png?resize=814%2C265&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7970" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173042.png?w=814&amp;ssl=1 814w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173042.png?resize=300%2C98&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/03/Schermafbeelding-2026-03-04-173042.png?resize=768%2C250&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 814px) 100vw, 814px" /></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Jaap Blankespoor schrijft een verhaal bij de foto van Anouk Bosch.



*



Wie Verlicht Wordt



Vlak voor de kust hebben zich ongeveer twintig mensen verzameld. Levi loopt vertwijfeld het strand op. Doornen en distelen hebben zijn schenen opengehaald.



‘Kom maar, jongens. Het moet nu in een keer goed gaan,’ klinkt het vanuit zee. Het water draagt de stem naar Levi. In de verte ziet hij een vrouw staan. Het is mevrouw Melissen. Ze heeft lange grijze lokken. Naast haar dobbert een witte cabine-vormige kap. Achter haar reiken meerdere lichtkruizen boven het water uit. Van een afstandje lijken het windmolens, maar deze zijn anders: deze hebben vijf propellers.



‘Opstellen allemaal,’ roept mevrouw Melissen, ‘het water is nu gunstig.’



De groep vormt een grote kring. Ze houden ofwel elkaars handen vast, of dragen een stuk wrakhout. Aan de houten planken en latten zitten touwen gebonden. De uiteinden zijn aan de kap vastgemaakt. Levi’s enkels zijn opgezwollen. Rechts ziet hij wat zonderlingen in het zand zitten. Een laken wappert om zijn middel.



‘Concentratie allen! Te water!’ schreeuwt Melissen naar de kant.



De groep loopt naar de branding. Een tenger meisje, Sandra, wordt met een zwaai op iemands nek genomen.



‘Halt op jullie plaatsen!’



Op commando gaat de hele groep het water in. Iemand tilt de kap over Sandra’s rode hoofd.



‘5, 4, Rust… 3, 2. Let op, Sandra… Duik!’ schreeuwt mevrouw Melissen.



De groep gaat synchroon naar beneden. Kort daarna komt het touw op spanning en wordt de kap naar beneden getrokken.



‘Je bent nieuw zeker?’ vraagt Bob, terwijl hij Levi aanstoot. Hij heeft het tafereel van een afstandje waargenomen.



Levi knikt.



‘De ingangen zijn zo diep dat je er alleen op je eigen adem niet komt,’ zegt Bob. Hij heeft gebarsten lippen. Levi zag hem zojuist nog bij de zonderlingen zitten. ‘Als ze met z&#8217;n allen de cabine naar beneden drukken, ontstaat er een luchtbel. Daarmee kunnen ze haar veel dieper naar de ingang brengen.’



Na een minuut of twee komt de groep weer boven. Ze happen naar adem. Sandra hangt levenloos in de armen van een oude man. Ze wordt naar de schaduw van een rotspartij getild. Ze spuugt water uit.



‘Gebeurt vaker hoor,’ zegt Bob. ‘Ze hebben pas laat door of er wel of geen lucht in de kap zit.’



Levi gaat in het aangrenzende groen van de duinen zitten. Hij frommelt wat aan het laken dat telkens van zijn heup schuift. Er zitten grote brandvlekken op het linnen.



‘Ik denk dat ze het wel redt. Je moet ergens door de grens heen, anders haal je het sowieso niet,’ zegt Bob. Hij gaat in kleermakerszit naast Levi zitten.



‘Hoe ben jij hier zo snel gekomen?’ vraagt Bob. Op zijn voorhoofd heeft hij een typische V-vormige hoofdlamp. De meesten hier hebben er zo een.



‘Geluk gehad, denk ik. Als ik dit had geweten, had ik niet zo gehaast,’ antwoordt Levi.



‘Je komt van het noorden toch?’ vraagt Bob, terwijl hij op Levi’s borstvlak klopt.



‘Het bos was verschrikkelijk,’ mompelt Levi. ‘Mijn eerste lichtkruis hield er veel te snel mee op. Ik kon geen platform vinden. Toen ben ik op een silo geland.&#8217;



Als de avond valt, vormen er zich meer groepjes aan de rand van de duinen. In het zand worden reststukken ingegraven tegen de wind. De grote groep met veelal ouderen stookt een vuur. Het lijkt niet goed te gaan met Sandra. Ze heeft meerdere keren overgegeven.



Tuut! Tu-tu-tuut!



Een voor een klinkt er een scheepshoorn uit de verschillende lichtkruizen.



‘Kom,’ zegt Bob. Hij loopt voor Levi uit. Het teruggetrokken strand is hard en vochtig. Er zijn verschillende rotsen tevoorschijn gekomen.



‘Niemand durft in het donker het water in, terwijl de platformen juist dan beter te bereiken zijn.’



Levi twijfelt. Hij heeft geen mensen gezien met dezelfde keellamp als hij.



‘Je licht kan er echt tegen. De lampen zijn gemaakt voor momenten als deze,’ zegt Bob. ‘Als er iets is, moet je fluiten.’ Hij laat zich voorzichtig in het water glijden. Bob heeft een trage, maar effectieve zwemslag.



Levi staat tot zijn navel in het koude water. Hij geniet van de echoënde slagen van de propellers. Het volgende moment ziet Levi Bob onder water verdwijnen. De eerste meters ziet hij nog een lichte vlek door de golven glijden, daarna wordt het donker.



‘Als ik mijn leven aan U zou geven, zou U mij dan in Uw armen nemen?’ neuriet Levi bibberend. Het witte licht van de lichtkruizen schittert op het wateroppervlak. Hij denkt aan zijn vorige lichtkruis, dat met de roterende lichten en de korte stuurpen. Hoeveel sneller zullen deze zijn?



Ver van Levi verwijderd zwemt Bob meters onder water. Om de ingang van het voorste lichtkruis zitten grote bossen zeewier vergroeid. Hij ziet een hoofdlamp die in het groen is achtergebleven. Even verder ziet hij een afgebroken propeller de ingang blokkeren van de volgende.



‘Kom er uit, nu!’ schreeuwt mevrouw Melissen. Levi schrikt op uit gedachten. Van het strand komt iemand richting het water gesneld.



Hij blaast door zijn bibberende lippen. Er komt geen geluid. Levi worstelt zich verder de zee in. Misschien kan hij het daar nog eens proberen. Hij slikt meteen water in. Met het houten tuigje gaat het zwemmen amper.



‘Wakker worden!’ roept mevrouw Melissen richting de groep. Levi draait zich op zijn rug. Opnieuw probeert hij zijn lippen te tuiten, maar er komt geen geluid uit.&nbsp;



Aan de rand van de duinen lichten meerdere hoofdlampen op. Ze worden steeds groter. Levi bereikt al spartelend het voorste lichtkruis. Hij spreidt zijn armen zo wijd mogelijk om de ronding, maar hij krijgt geen grip. Zijn hoofd verdwijnt meermaals onder water. Telkens veert hij terug omhoog door het houten borstvlak dat niet onder water blijft.



Meerdere mensen van de groep hebben zich over het strand verspreid.



‘Houd ook rechts dicht!’ commandeert Melissen. ‘Hij houdt het niet lang meer vol.’



Een paar zonderlingen zijn wakker geworden van het tumult en moedigen Levi aan, maar het baat niet. Levi heeft nog amper energie om aan de kant te komen. Hij komt half struikelend het water uit. Een oudere man trekt Levi verder het strand op.



‘We hebben vandaag bijna iemand verloren en meneer denkt er gebruik van te maken?’ vraagt mevrouw Melissen. ‘Hebben we niet genoeg ellende gehad?’



De groep knikt instemmend. Levi blaast. Eindelijk komt er geluid van tussen zijn lippen.



Ondertussen komt Bob aan de achterkant van het platform boven om adem te halen. Hij schrikt van zijn weerkaatsende V-lamp op het metaal; denkt even dat iemand met hem is meegezwommen.



‘Het is onmogelijk om zo snel vanuit Dralingen hier te komen. Je hebt niet voor niets een houten tuig. En dan meteen ’s nachts een lichtkruis innemen, wat denk je zelf?’ vervolgt Melissen.



Levi zoekt Bob in zee. Niemand. Bob hoort wel vage geluiden van het strand, maar er is vaker gedoe. Zonderlingen die zich de groep in proberen te praten, pijnlijke brandwonden die opspelen door de nachtkou. Of simpelweg mensen die zich afvragen hoe lang het nog duurt voor ze eindelijk een lichtkruis kunnen bereiken.



Opnieuw duikt Bob bij een ingang naar beneden. Hij tast de zijkanten af en zwemt naar binnen, dit keer gaat het gemakkelijk. Hij wordt een beetje naar binnen gezogen. Met een schokkende beweging sluit de ingang. Bob laat lucht uit zijn longen.



‘Kijk me aan als ik tegen je praat! Denk je dat de Koper zomaar iemand toelaat?’



Levi schudt zijn hoofd. Nogmaals fluit hij. Het is nog maar zwak.



‘Sta op,’ zegt mevrouw Melissen kalmpjes. Ze gebaart dat de kap mee moet. Levi wordt door de groep terug naar zeewater geduwd. In de schittering van een lichtkruis ziet hij een wild zwaaiend silhouet. Het is hem gelukt! schreeuwt Levi van binnen.



‘Kijk!’ wijst Levi.



Mevrouw Melissen volgt zijn vinger. Levi kijkt opnieuw, maar het silhouet is verdwenen.







<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="681" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Laurens-voor-Jaap.jpeg?resize=1024%2C681&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7948" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Laurens-voor-Jaap.jpeg?resize=1024%2C681&amp;ssl=1 1024w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Laurens-voor-Jaap.jpeg?resize=300%2C199&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Laurens-voor-Jaap.jpeg?resize=768%2C511&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Laurens-voor-Jaap.jpeg?w=1280&amp;ssl=1 1280w" sizes="auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Laurens Besselsen</figcaption></figure>

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Louise van der Veen eiwit toe.



*



Bulkseizoen



met tegenzin harkt mijn huisgenoot een halve kilo kwark naar binnen Albert Heijn huismerk



klein en kromgetrokken hangt hij boven de groen-witte plastic bak



met trage bewegingen wordt het witte spul in snotterige happen richting de mond geslingerd



krijtachtig kleeft het aan de tanden



hij laat drie drillerige lepels vallen voor de kat saust met waterige ogen de hele keuken uit



ik zou op kunnen staan om in zijn oor te fluisteren dat is geen twee gram eiwit per kilo lichaamsgewicht



ik zou nog een bak kunnen pakken ik zou hem kunnen laten huilen

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Aaron Pierens oogwit toe.



*



oogwit



i.



het heeft zich schemerend, aarzelend tot ruiten gezaagd, het tafelkleed



een pupil hangt boven het fornuis het oogwit de bomen, het ingegraven bot



de lucht bolvormig, bruut, de wind een weke schaal, fruit tot pit geperst



een feilloos hart, mijn vingers vlees&nbsp; op tafel, de hand tast toe



en dan door elk raam tegelijk het maanlicht







ii.



een kind verdrinkt, zwem&nbsp; mijn dagen uit mijn dijen, kijk&nbsp;



als de zon schuift wil ik&nbsp;&nbsp; gedroogd fruit, mama, dit donker braakt&nbsp;&nbsp; ze ontkleedt zich voor je voeten&nbsp;&nbsp;



hier wil ik niet te onderscheiden vrucht, ik wil&nbsp;&nbsp; niet langer lichaam&nbsp; wil je me dragen, wel, wil je mijn enkels voelen&nbsp; en kuiten, pezen geplooid&nbsp;



ontkleed me ook, hoe ontleed je, kijk als je honger vraagt, draag mijn dagen uit mijn buik, kijk



mijn huid een vogel&nbsp; krijst de wind stil

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Robin Block schrijft een gedicht bij de foto van Anouk Bosch. * ALTAAR



Ik heb nooit iets gewist. Het wit ging vanzelf.



Hoe sterker de magneet hoe kleiner de ruimte. Vier woorden slopen naar de tafel met rekeningen. Daar liggen ze nog steeds.



Zodra je je mond ernaartoe brengt, wankelt het altaar, kiepert om in je gezicht.



Er vallen grappen uit die we netjes langs de rand hadden gelegd,



het plaatje van ons, dansend, een getekend boeket, een gieter vol sorry’s. Planten hadden we niet, wel die foto van de Hortus:



de Australische Flappentak, het wandelende blad dat niemand zag, behalve wij.



Soms trilde ze even op haar pootjes alsof iets haar had aangeraakt.







<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="731" height="1024" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?resize=731%2C1024&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7889" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?resize=731%2C1024&amp;ssl=1 731w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?resize=214%2C300&amp;ssl=1 214w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?resize=768%2C1075&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?resize=1097%2C1536&amp;ssl=1 1097w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?resize=1463%2C2048&amp;ssl=1 1463w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Foto-Anouk-voor-Robin-2.jpeg?w=1628&amp;ssl=1 1628w" sizes="auto, (max-width: 731px) 100vw, 731px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Anouk Bosch</figcaption></figure>

In deze groepsreeks slaan dichters van het Frontaal Zomerkamp 2025 en van Vuurland de handen ineen om een poëtische kleurenbundel samen te stellen. Vandaag voegt Martijn van Bruggen donkerwit toe.



*



donkerwit



kijk altijd onder de bodem van een koekenpan trek een sok binnenstebuiten pluk heel voorzichtig aan de wol



vraag een handschriftenanalist wat er eerder was – het balletje of de haak



staak pogingen die proberen het goede in het oude te vinden verbrand dat T-shirt van nirvana hak die plakgitaar aan stukken mocht het je lukken een doffe schoen te vinden die precies past om je voet dan was hij van je vaders vader



baal nooit van wat je doet maar van wat je vaders vader deed volgens de overlevering of de totstandkoming, hier



voor je voeten



in oude wonden kan men rijmen slijm en bloed naar boven halen maagdelijk wit komt niemand de geschiedenis uit



sommige baby’s hebben al haar sommige haren zijn al lichtgrijs



koop een donker trouwpak hang het voor een vrijstaand raam te zonnen zweer elkaar dat je eens veel minder licht doorliet

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Dara Bazelet schrijft een verhaal bij de foto van Elisa Verkoelen, deel 2.



*



De volgende les sta ik als eerste naast Jaap op het ijs. We wachten tot iedereen er is. Joke is er als laatste. Ze staart weer naar het ijs met glazige ogen. Jaap houdt zijn hand niet omhoog zoals bij de rest. Hij schaatst naar haar toe en geeft haar een hand. Joke grijpt zijn hele onderarm, drukt zichzelf trillend tegen Jaap aan en schuifelt met hem naar de muur.



Jaap houdt weer een saai praatje waarin hij doet alsof we hier allemaal voor de lol zijn. Ik ben hier niet voor de lol, denk ik. Ik ben hier om te winnen.



Ik begin zodra Jaap zegt: ‘Hát-zikideej,’ en schaats iedereen voorbij. Ik schaats voorop. Dit ga ik aan opa vertellen: ‘Ik ben toch Friezer dan we dachter. Nog Friezer dan iemand die Joke heet.’



Mijn benen maken nog langere halen dan de vorige keer. Ik hoor het strijkorkest, de vogel die meefluit, ik zou zelfs mijn ogen kunnen sluiten zonder te vallen. Het is alsof de tijd niet bestaat en ik kan de beker warme chocomel al ruiken vanaf hier.



Maar dan zie ik een propje verderop op de baan. Een propje mens. Ze ligt met haar buik op het ijs en haar hoofd omhoog. De lange jas en de hoge muts verraden het: Daar ligt Joke.



Ik heb nog niet zo goed geleerd hoe ik moet remmen, dus ik schaats naar het hek dat om de baan heen staat, steeds langzamer, en pak de rand vast als ik bij Joke ben. Ze huilt.



‘Joke,’ zeg ik.



Ze stopt met huilen, alsof ze nu pas doorheeft dat ik naast haar sta. Langzaam draait ze haar hoofd naar mij. Ik kan haar gezicht zien. Met een hand blijf ik het hek vasthouden, mijn andere hand steek ik naar haar uit.



‘Alleen mijn hand pakken hè! Niet mijn arm.’



Joke knikt. Ze gaat plat liggen, rolt op haar rug, schuift zichzelf dichter naar mij toe over het ijs, gaat rechtop zitten en pakt mijn hand vast.



‘Een, twee–’ en ze komt omhoog.



We staan tegenover elkaar naast het hek. Joke kijkt omlaag. Ze snikt. Haar gezicht is bleek en haar neus is rood. Er druipt snot uit. Ik vind haar ineens heel zielig. Ik besluit haar mijn geheim te vertellen.



‘Joke,’ zeg ik nog eens. Ze zegt niets maar ik weet dat ze luistert. ‘Ik ga je iets vertellen. Ik weet hoe je beter wordt in schaatsen.’ Ik probeer zo serieus mogelijk te praten zodat het tot haar doordringt. ‘Er zijn een paar dingen die je moet doen. Een van die dingen is dat je lang op één been moet staan en dan lang op het andere been. Zoals Jaap.’



‘Dat kan ik niet,’ zegt Joke. Ze kijkt nog steeds omlaag.



‘Iets anders is, dat je moet doen alsof er een vogel naast je vliegt. Die vogel gaat je helpen. En je moet doen alsof je ergens anders schaatst. Ergens waar je graag wilt zijn. In een bos, of in Friesland.’ ‘Hoezo zou ik in Friesland willen zijn,’ zegt Joke.



‘Daar kom je toch vandaan?’



Joke schudt haar hoofd. Ik begrijp het niet. Ik wil vragen waar ze dan wel vandaan komt en waarom ze dan zo heet, maar ik bedenk me dat dit niet te lang moet duren. Mijn moeder heeft misschien alvast chocomel gehaald.



‘Nou ja. Ergens anders dan. En je moet doen alsof iedereen vindt dat je fantastisch schaatst. Dan komt het goed.’



Joke is stil.



‘Dan krijg je hem te pakken,’ probeer ik.



Ze reageert niet.



Ik vraag of ze meegaat om het rondje af te maken en ze schudt haar hoofd. Ze draait zich om, blijft het hek vasthouden, en schuifelt langzaam richting de uitgang. Dan pas begrijp ik het: Joke wil helemaal niet leren schaatsen. Joke is te bang om dood te gaan. Dat is waarom ze zo oud is en het nog steeds niet kan.



Als ik naast mijn moeder op het bankje zit te kijken naar de schaatsbaan, en in mijn beker met chocomel blaas, vertel ik haar over Joke.



‘Blijkbaar kunnen niet alle Nederlanders schaatsen,’ zeg ik. ‘Misschien wil Jaap wel dat alle Nederlanders kunnen schaatsen, en geeft hij daarom les. Omdat hij wil dat meer mensen naar zijn baan komen. Maar blijkbaar willen niet alle Nederlanders leren schaatsen.’



‘Jij toch wel?’ zegt mijn moeder.



‘Jawel,’ zeg ik.



De rest van de middag kijken we naar anderen op de schaatsbaan. Als er iemand valt, lachen mijn moeder en ik met onze hand voor de mond, zodat ze het niet zien. Ik denk aan Joke en aan mijn buurmeisje, die vast ook niet kan schaatsen. Ik denk aan alle mensen die vinden dat ik fantastisch kan schaatsen. En dan zie ik Jaap, zonder klasje. Hij is alleen aan het schaatsen. Even sluit hij zijn ogen. Jaap is zo heerlijk aan het schaatsen dat hij mij niet eens op het bankje ziet zitten met mijn moeder. Jaap komt hier voor de lol.



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="397" height="537" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Schermafbeelding-2026-01-27-114127.png?resize=397%2C537&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7852" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Schermafbeelding-2026-01-27-114127.png?w=397&amp;ssl=1 397w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Schermafbeelding-2026-01-27-114127.png?resize=222%2C300&amp;ssl=1 222w" sizes="auto, (max-width: 397px) 100vw, 397px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Elisa Verkoelen</figcaption></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Dara Bazelet schrijft een verhaal bij de foto van Elisa Verkoelen, deel 1.



*



De Baan van Eden (1)



Ik ben veel te oud om te leren schaatsen. Van mijn moeder moet ik reïntegreren sinds we weer in Nederland zijn. Ik weet niet precies wat dat betekent, volgens mij heeft het iets met de dood te maken. En schaatsen is er onderdeel van. Waarom de andere kinderen in mijn groepje hier les in krijgen, weet ik niet. Ik dacht dat kinderen die altijd in Nederland zijn gebleven dat allang hadden geleerd. Net als dat ze allemaal weten dat je een sticker onder je naam plakt op de plaskaart als je naar de wc gaat. Of dat je je vinger recht in de lucht moet steken voordat je iets zegt in de klas. Blijkbaar is dat met schaatsen anders.



Mijn moeder zei dat als het koud genoeg is, het water in de grachten in ijs verandert. Ik kijk elke dag onderweg naar school of het al gebeurd is. Als dat gebeurt, schaatst iedereen naar school. Ik moet dat dus ook kunnen. Zonder te vallen. Zonder rare bewegingen te maken en uitgelachen te worden. Toen ik laatst aan mijn buurmeisje vroeg wat ‘clandestien’ betekende, zei ze: ‘Je bent tien! Dat is veel te oud om dat niet te weten.’



Ze lachte zo hard dat ze een beetje in haar broek plaste. Ze wees naar het donkerblauwe vlekje in haar spijkerbroek. Daar zat de plas.&nbsp;



De meester van ons groepje heet Jaap en draagt een muts waar twee slierten met bolletjes aan hangen. Hij wacht ons op aan het begin van de baan. De Jaap Eden Baan. Als deze hele baan naar hem vernoemd is, zal hij wel rijk en belangrijk zijn. Hij is volgens mij heel nobel, en daarom geeft hij ons les in zijn vrije tijd. ‘Nobel,’ dat woord kent mijn buurmeisje vast niet en ik wel.



Mijn moeder helpt me met mijn schaatsen. Ze trekt de veters strak aan en knoopt er een vlinderstrik in. Ik sta op en loop over de donkere panelen naar het ijs. Ik heb zoveel kleren aan dat ik honderd keer zo groot lijk en zo voel ik me ook. Jaap glimlacht en zegt: ‘Goeiemorgen!’



Hij houdt één hand met handschoen omhoog. Ik moet die hand klappen. Dat deed hij de vorige keer ook. De andere kinderen staan om hem heen. Ik kijk naar het ijs. Mijn voeten zijn zwaar en in mijn jas wordt het steeds warmer. Ik wil mijn sjaal af doen maar heb wanten aan en ik moet vooral mijn armen stil houden zodat ik niet omval. Jaap heeft nog steeds zijn hand omhoog. Jaap is niet nobel. Jaap is een gemene sukkel. Ik wil dat hij zijn hand omlaag doet. Maar dat doet hij niet.



Ik sta voor het ijs. Ik kijk naar het ijs. Ik denk aan mijn moeder die zegt dat ik chocomel krijg na de les. Ik denk aan de chocomel. Ik zet één schaats op het ijs. En dan ook de andere.



Hoe kan het dat zo’n dunne streep onder je schoen blijft staan op zo’n glad oppervlak? denk ik. Ik moet daar niet over nadenken. Ik leun naar voren, hou mijn hand omhoog en klap de hand van Jaap.



‘Bijna compleet,’ zegt hij. ‘Alleen nog Joke.’



Daar komt ze. Joke. De Friezin. Mijn opa zegt altijd dat alle Friezen kunnen schaatsen. Hij heeft de elfstedentocht geschaatst. Gelukkig ben ik niet helemaal Fries dus het geeft niet dat ik er iets langer over doe, zegt hij. Maar Joke is echt Fries. Want ze heet Joke. Met hele kleine, houterige pasjes komt Joke dichterbij. Ze heeft een veel te lange jas aan. Door die jas lijkt ze nog langer dan ze is. Veel te lang voor haar leeftijd. En ze heeft net zo’n muts op als Jaap. Alleen bij haar zijn de slierten nog langer, waardoor haar gezicht uitgerekt lijkt.



We wachten allemaal op Joke. Jaap houdt weer zijn hand omhoog. Joke blijft staan voor het ijs en staart ernaar. Ze knippert niet. Haar ogen lijken op de ogen van een opgezet spookdiertje.



‘Kom maar Joke!’ zegt Jaap.



Joke zet haar schaatsen op het ijs en wil een stap zetten. Ze wankelt. Net voordat ze valt, vangt Jaap haar op. Hij is toch wel nobel, die Jaap. Joke kijkt hem met grote ogen aan.



‘Kijk eens, je bent er. Nu kunnen we beginnen.’



We houden ons vast aan de muur bij het begin van de baan.



‘Het leuke is,’ zegt Jaap terwijl hij over het ijs beweegt alsof het heel normaal is, ‘iedereen komt hier voor de lol.’



Hij denkt vast dat we allemaal debiel zijn. Een groep veel te oude kinderen die niet kunnen schaatsen, met zijn allen op het ijs. Wat een lol.



‘Knoop dat goed in je oren. Soms is het even moeilijk, en soms heb je het ineens te pakken, en dán pak je door.’



Een jongen achter mij gilt: ‘En als je het zelf niet te pakken hebt, pakt Jaap je wel!’



‘Zo is het,’ zegt Jaap.



De rest van zijn praatje hoor ik niet. Ik kijk naar de witte lucht boven mij, naar de zwarte boomtakken die ervoor steken en stel me voor dat ik over de Middellandse Zee schaats, helemaal terug naar huis. Ik ga heel hard en vogels vliegen naast mij om te vragen waar ik heen ga.



‘Ik ga naar huis,’ zeg ik.



‘En daarna?’ vraagt een vogel.



‘Daarna ga ik weer terug, ook naar huis.’



‘Hoe bedoel je?’ vraagt de vogel.



‘Ik heb aan beide kanten van de zee een huis,’ zeg ik.



‘Toe maar!’



‘Bij mijn ene huis ga ik liggen aan het strand en Cornetto’s eten. En bij mijn andere huis verandert het water in ijs, en als ik daar ben ga ik schaatsend naar school.’



Ineens zie ik Jaaps hoofd boven me in de witte lucht opduiken.



‘Kom je?’



Ik kijk voor me. Iedereen is aan het schaatsen. Joke achteraan. Het ziet eruit alsof Joke überhaupt niet verder komt. Ik ga haar inhalen. De vogel vliegt naast me. Ik kijk hem aan, we knikken naar elkaar.



‘Daar gaan we,’ fluister ik. En ik steek mijn ene been uit na de andere. Ik ga niet zo snel als ik wil, maar ik ben niet meer bang om te vallen. Voor me schaatst Jaap en ik kijk naar zijn benen. Hij blijft heel lang op het ene been en dan weer op het andere. Ik probeer hetzelfde te doen. En het werkt. Ik ga keihard. Heel soepel. Alles en iedereen vliegt aan me voorbij en ik hoor een strijkorkest met de wind meebewegen. Muzikanten glimlachen aanmoedigend terwijl ze hun stokken op het ritme van mijn schaatsen heen en weer strijken. Iedereen kijkt naar mij terwijl de vogel dansende rondjes om mij heen vliegt.



De les is al gauw voorbij en Jaap zegt: ‘Goed gedaan.’



Dat zegt hij tegen iedereen. Maar mijn moeder zegt het ook en zij zegt het alleen tegen mij. En ik krijg chocomel. Binnenkort verandert het grachtwater in ijs. En dan schaats ik iedereen voorbij.



(Einde deel 1)


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="397" height="537" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Schermafbeelding-2026-01-27-114127.png?resize=397%2C537&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7848" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Schermafbeelding-2026-01-27-114127.png?w=397&amp;ssl=1 397w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/02/Schermafbeelding-2026-01-27-114127.png?resize=222%2C300&amp;ssl=1 222w" sizes="auto, (max-width: 397px) 100vw, 397px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Elisa Verkoelen</figcaption></figure>
</div>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Lelie Danesh schrijft een gedicht bij de foto van Emma Stomp.



*



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="764" height="644" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/image-4.png?resize=764%2C644&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7832" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/image-4.png?w=764&amp;ssl=1 764w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/image-4.png?resize=300%2C253&amp;ssl=1 300w" sizes="auto, (max-width: 764px) 100vw, 764px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Emma-voor-Lelie.jpeg?resize=768%2C1024&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7825" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Emma-voor-Lelie-scaled.jpeg?resize=768%2C1024&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Emma-voor-Lelie-scaled.jpeg?resize=225%2C300&amp;ssl=1 225w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Emma-voor-Lelie-scaled.jpeg?resize=1152%2C1536&amp;ssl=1 1152w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Emma-voor-Lelie-scaled.jpeg?resize=1536%2C2048&amp;ssl=1 1536w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Emma-voor-Lelie-scaled.jpeg?w=1920&amp;ssl=1 1920w" sizes="auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Emma Stomp</figcaption></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Anouk Bosch schrijft een gedicht bij de foto van Aaron Pierens.



*



Verbeelding



Als je niet beter zou weten Zou je het zo geloven Dat zij samen Het beeld in lopen



Haar hand, net niet hartelijk



Haperend



Tastend



Het gesprek, de stof, kruipt Over anatomisch correcte onderbuiken In de naad en over de huid en Ze plukt het in de plooi, stijfjes



Ze praten, hard, koud Over de hoofden van de mensen Kletsen over koppen Stoppen de ruimte vol Suggestie



Waar in werkelijkheid de vorm Gestold, niet langer te kneden De tijd al jaren De blikken vooruit



<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="667" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Aaron-voor-Anouk.jpeg?resize=1024%2C667&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7801" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Aaron-voor-Anouk-scaled.jpeg?resize=1024%2C667&amp;ssl=1 1024w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Aaron-voor-Anouk-scaled.jpeg?resize=300%2C195&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Aaron-voor-Anouk-scaled.jpeg?resize=768%2C500&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Aaron-voor-Anouk-scaled.jpeg?resize=1536%2C1000&amp;ssl=1 1536w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2026/01/Foto-Aaron-voor-Anouk-scaled.jpeg?resize=2048%2C1334&amp;ssl=1 2048w" sizes="auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Aaron Pierens</figcaption></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Arjen de Wit schrijft een verhaal bij de foto van Aaron Pierens.



*



Zeg maar eens nee







Wonen daar mensen? Ik hou de riemen stil. Golven slaan zacht tegen de buik van de boot. Verderop is een strook land, ingeklemd tussen wolken en water. Alles is grauw. De grijze gebouwen zien er verloren uit, alsof ze zelf ook niet goed weten hoe ze daar terecht zijn gekomen. Geen idee. Een eiland, zegt mijn vader. Zijn ogen zijn waterig. Ik knik. Ik ben benieuwd, zegt hij, en er volgt een droog hoestje. Hij veegt zijn mond af met zijn zakdoek, die hij daarna weer terugpropt in zijn broekzak. Zijn vingers trillen. Het wordt steeds erger, of is het de kou? We dobberen. Alles dobbert. Nergens is licht. Laten we kijken, zegt hij, wakker ineens. Daar? Hij kijkt me aan. Ja, daar. Zeg maar eens nee. Misschien is dit de laatste reis samen, misschien niet, zeker is dat zijn lijf alleen nog maar slechter wordt. De riemen raken het water, in, uit, in, het getik over de toppen van de golfjes als ik ze naar voren haal. De gebouwen zijn groter nu. Ik herken ramen, trappen en balkons. Geen beweging, geen licht. Ik hou stil. Er is niets. Mijn vader zwijgt. Zijn lippen strak op elkaar, zijn blik op de flats. Een doordouwer, altijd al geweest. Routes door buitenwijken, lusjes over die ene mooie bergpas, mijn moeder met tranen in haar ogen van de pijn aan haar knie. Pa, zeg ik.







Hij komt niet meer zelfstandig de trap op. Ook niet hier. Zomaar een trap, zomaar een flatgebouw op zomaar een eiland. Zomaar? Er is niemand. Nergens opengescheurde vuilniszakken, nergens verroeste fietsen, nergens plastic kinderspeelgoed waarvan de kleuren wit zijn geworden van het buiten liggen. Maar nieuwbouw is het ook niet. Een stad zonder doel. Jaren geleden hebben de architect en de opzichter tevreden samen een rondje gelopen, de handen op de rug, mooi werk, waarna ze in hun sloep zijn gestapt om het eiland zonder bewoners achter te laten. Nederland voelt ver weg, zelfs de stad aan de overkant van het water is een andere wereld.







Ik wil op reis, zei mijn vader op een dag. Ik was bij hem, zoals ik vier dagen per week bij hem ben: post doornemen, de inhoud van de koelkast checken, boodschappenlijstje maken. Lampje vervangen, schroefje aandraaien. Praten.



Je wilt op reis.



Nu kan het nog.



Ik zweeg, bladerde door het ledenblaadje van Milieudefensie zonder iets te lezen.



Kun jij iets boeken, jongen. Niet te ver, we gaan met de trein. Met z’n tweeën. Misschien een leuke stad in Engeland of Schotland. Nog één keer.



Zeg maar eens nee.



Ook de roeiboot wilde hij per se. Een beetje avontuur, jongen. Hoe zou de stad er vanaf het water uitzien? We hebben een verhuur gevonden. We hebben geroeid (ik heb geroeid). We zagen het eiland. We hebben de roeiboot aangelegd. Een kade met betonnen blokken en roestige meerpalen, de boot bonkend tegen de kant. Ik moest mijn vader het ijzeren trappetje op sleuren, ik grommend, hij vloekend.







Nu zegt hij niets. Zijn raspende adem echoot tegen de muren. Mijn arm onder zijn oksels. Ik wil dat hij gewoon de trap op loopt. Het kan: de rest van dit verhaal is nog niet geschreven. Waarom zou hij niet straks de trap op dartelen, nee, niet dartelen maar stappen, stappen met rustige passen. Altijd rustige passen, gecontroleerde bewegingen, een hand losjes tegen de leuning. Zo was het.



En dan voel ik me jonger met elke stap, ik grijp naar zijn hand of ik ren alvast naar boven, wie er het eerst is. Lachend, dralend, zoekend naar de glimlach. Wat zou er om de volgende hoek zijn? Ik durf niet. Samen. Samen met jou, papa.



Misschien wil ik hem iets laten zien?



We zijn boven. De zesde verdieping, als ik goed heb geteld. Hij leunt tegen de muur, het schuren is piepen geworden. Ineens weet ik zeker dat hij nooit meer naar beneden komt, dat het hier ergens ophoudt. Dat iets de bedoeling is.



De galerij is net zo verlaten. Voetje voor voetje schuiven we naar de balustrade. Hij pakt de rand met twee handen vast, zo wordt het trillen minder. De aders liggen als wormen op zijn huid. We kijken.







Daar, in de verte op het grijze water, een roeiboot. Een man met een jongen. Een kind nog, met een petje en een rugzak met felle kleuren die hij strak tegen zijn buik geklemd houdt. De man roeit met krachtige slagen. De jongen heeft de rug gebogen, de blik naar beneden. Hij haalt zijn hand langs zijn ogen.



Kijk, zeg ik.



De spiertjes rond mijn vaders ogen bewegen onrustig.



Pa. Kijk.



Ik kijk, jongen.



De man stopt met roeien. Strekt een arm uit naar de jongen. Ik voel een hand op mijn onderarm, onverwacht stevig.



<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="692" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Aaron-voor-Arjen.jpeg?resize=1024%2C692&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7786" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Aaron-voor-Arjen-scaled.jpeg?resize=1024%2C692&amp;ssl=1 1024w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Aaron-voor-Arjen-scaled.jpeg?resize=300%2C203&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Aaron-voor-Arjen-scaled.jpeg?resize=768%2C519&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Aaron-voor-Arjen-scaled.jpeg?resize=1536%2C1038&amp;ssl=1 1536w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Aaron-voor-Arjen-scaled.jpeg?resize=2048%2C1383&amp;ssl=1 2048w" sizes="auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Aaron Pierens</figcaption></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Isa Bob van Rooy schrijft een gedicht bij de foto van Dara Bazelet.



*



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="917" height="589" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203751.png?resize=917%2C589&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7705" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203751.png?w=917&amp;ssl=1 917w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203751.png?resize=300%2C193&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203751.png?resize=768%2C493&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 917px) 100vw, 917px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="937" height="691" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203425.png?resize=937%2C691&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7706" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203425.png?w=937&amp;ssl=1 937w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203425.png?resize=300%2C221&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203425.png?resize=768%2C566&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 937px) 100vw, 937px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="899" height="382" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203438.png?resize=899%2C382&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7707" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203438.png?w=899&amp;ssl=1 899w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203438.png?resize=300%2C127&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Schermafbeelding-2025-11-20-203438.png?resize=768%2C326&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 899px) 100vw, 899px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="778" height="505" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Foto-Dara-voor-Isa-Bob.jpg?resize=778%2C505&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7708" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Foto-Dara-voor-Isa-Bob.jpg?w=778&amp;ssl=1 778w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Foto-Dara-voor-Isa-Bob.jpg?resize=300%2C195&amp;ssl=1 300w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/11/Foto-Dara-voor-Isa-Bob.jpg?resize=768%2C499&amp;ssl=1 768w" sizes="auto, (max-width: 778px) 100vw, 778px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Dara Bazelet</figcaption></figure>

Tijdens de afgelopen Vuurlanddag namen alle Vuurlanders een foto mee en gaven die door aan elkaar, zonder erbij te vertellen wat het verhaal bij de foto was. In deze reeks lees je welke teksten ze bij de voor hen onbekende foto hebben geschreven. Deze week: Elisa Verkoelen schrijft een gedicht bij de foto van Martijn van Bruggen.



*



je bevindt je aan de overkant



jij (degene van waaruit wordt gekeken) bevindt je tegenover mij (ik ben degene die naar je kijkt) vanonder een rode paraplu leen je me een uitzicht uit



ik neem een natgeregende straat ter handen een natgeregende straat die de dingen verticaal weerkaatst al het rood van vandaag kleurt de lucht roze en verkeer stroomt traag door de straat



we kijken uit over een langzame rivier ik droom wel vaker van dit soort stromingen ik droomde vannacht nog van een stroming zoals deze (ik droomde een vis die nog leefde toen ik hem opgediend kreeg) (en hoe ik de dode huid van de nog levende graat sneed) het verkeer is een rivier en dit tikkende geluid is de regen stroming beweegt zich altijd van je af, alhoewel je wel vaker zegt dat dingen zich van mij af bewegen je zegt dat je met je niet-dominante hand moet schrijven (onze linkerhanden) als je iets wilt onthouden stroming beweegt zich van je af met je rechterhand schrijven zorgt dat je kunt vergeten



<figure class="wp-block-image size-large"><img data-recalc-dims="1" loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Martijn-voor-Elisa-Verkoelen.jpg?resize=768%2C1024&#038;ssl=1" alt="" class="wp-image-7778" srcset="https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Martijn-voor-Elisa-Verkoelen-scaled.jpg?resize=768%2C1024&amp;ssl=1 768w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Martijn-voor-Elisa-Verkoelen-scaled.jpg?resize=225%2C300&amp;ssl=1 225w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Martijn-voor-Elisa-Verkoelen-scaled.jpg?resize=1152%2C1536&amp;ssl=1 1152w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Martijn-voor-Elisa-Verkoelen-scaled.jpg?resize=1536%2C2048&amp;ssl=1 1536w, https://i0.wp.com/vuurland.bes-sel-sen.studio/wp-content/uploads/2025/12/Foto-Martijn-voor-Elisa-Verkoelen-scaled.jpg?w=1920&amp;ssl=1 1920w" sizes="auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px" /><figcaption class="wp-element-caption">© Martijn van Bruggen</figcaption></figure>

De eenoog

Meneer Munniksma

Zwarte kameel

Het welkomstcomité

De vervloekte papegaai

De man die naar Mars viel

Vleugelloze armen: zes icareske verhalen

SpaceX is working on a vehicle that will take humans to Mars, a 100-metre ship codenamed the BFR (Big Fucking Rocket). The Guardian, 11 maart 2018



Vleugelloze armen sloeg hij in ’t rond, maar bij gebrek aan wieken ving hij nergens wind Ovidius, Metamorphosen, VIII, 227-228







Een lange, gespierde man staat met zijn handen in de broekzakken van zijn joggingpak voor de koelkast en probeert te bepalen waar hij trek in heeft: de hydroponische sperziebonen, 3D-geprint kalfsvlees en geprakte ‘marsappels’ (zijn eigen woordspeling), of toch de taugésalade met lab-grown varkensribbetjes, sinaasappelpartjes en pistachenoten? Zijn brede borstkas in het dichtgeritste capuchonvest beweegt op en neer. Hij concentreert zich op zijn ademhaling, een geruststellend geluid vergeleken bij het ruisen van de koelsystemen en gebrom van de ventilatoren.



Met een klap slaat hij de koelkastdeur dicht. Geen honger. Hij slentert naar de ronde patrijspoort en kijkt uit over de koperkleurige woestijnvlakten. Aan de horizon raast een stofstorm over het rotsachtige landschap. Uit de valleien kruipen ijzige mistwolken. Boven de majestueuze top van Olympus Mons zweeft de zakkende zon in zijn ijlblauwe waas aan de hemel.



Hij wil zich alweer van het raam afwenden, maar ziet in de verte iets door de woestijn bewegen. Het fonkelt zilverwit en schuift op gestaag tempo in westelijke richting. Zou het de Marsrover zijn, denkt de man. Nee, die is te stoffig om zo te schitteren. Hij haalt een verrekijker uit de opslagkast en loopt met grote passen terug naar het raam, maar het fonkelende object is verdwenen. Een mistflard, concludeert de man, zet de verrekijker op de vensterbank en leunt met zijn voorhoofd tegen het glas.



De dagen hier zijn taai. Vanochtend heeft hij een paar lappen gras gemaaid in het bio-regeneratieve parkcomplex. ’s Middags controleerde hij het perchloraatgehalte in de landbouwgrond en zaaide hij zijn gedroogde uitwerpselen er nog maar eens over uit. Na de lunch oogstte hij de groenten in de hydro- en aeroponische kassen en stofte de zonnepanelen af. Aan het einde van de namiddag heeft hij nog het logboek van de Marsrover gedownload en doorlopen, ook al zo&#8217;n geestdodende klus.



Het wordt alsmaar moeilijker om iets te bedenken wat hij ’s avonds kan doen. De meeste films in de database heeft hij inmiddels gezien. Boeken heeft hij niet meegenomen, lezen was nooit zijn hobby. De rode wijn uit het roestvrije bassin smaakt hem niet meer. Hij schaakte weleens tegen de centrale computer, maar die bleek veel te gewiekst. Ieder potje eindigde met briesend gebeuk op het toetsenbord. Na een paar van dat soort driftbuien kreeg hij zelfs een officiële waarschuwing van het systeem. De AI-stem maande hem aan beter tegen zijn verlies te kunnen. Dat was confronterend – blijkbaar keek zijn eigen creatie recht in zijn ziel. Hij háát verliezen. Echte mannen winnen. Altijd.



Dagen duren hier ook nog eens veertig minuten langer dan op aarde. Als CEO zou hij een moord hebben gedaan voor wat extra tijd, maar hier voelt het als een pesterig cadeautje. Hij slijt hele uren in de sportdome. Toen zijn collega’s hier nog rondliepen, haalde hij voldoening uit krachttraining, maar sinds ze zijn vertrokken ziet hij ook daar het nut niet meer van in. Het duurt minstens een kwartier voordat de spiegelselfies van zijn opgepompte torso de aarde bereiken. Steeds vaker is zijn nood aan bevestiging al verdampt nog voordat ze de helft van de afstand hebben overbrugd.



De man slaakt een zucht en tekent een cirkel met pijltje in de condens op het raamglas. Bijna alle leuke bezigheden doe je samen, denkt hij: pingpongen, ouwehoeren, walsen, lachen&#8230; Seks, niet te vergeten. Dat ik helemaal hiernaartoe moest reizen om dat te begrijpen, denkt hij en sjokt naar zijn sneeuwwitte slaapvertrek. Met een zucht trapt hij zijn pantoffels uit, legt zich neer op het ovale tweepersoonsbed middenin de cabine en sluit zijn ogen. Het is nog geen bedtijd, maar hij wil liggen.



Op aarde was hij de rijkste man ter wereld. Die prestatie beschouwde hij als een bewijs van zijn masculiniteit, die hij dan ook steeds uitbundiger etaleerde. Hij liet haarimplantaten aanbrengen, trainde dagelijks met fitnesscoaches, kocht de mannelijkst ogende McLarens en Maserati’s, zeiljachten en villa’s. De make-over van onzekere &#8216;enterprenerd&#8217; naar self-made machoman wierp al gauw zijn vruchten af. Alsof hij een inhaalslag had te maken, verwekte hij veertien kinderen bij vier vrouwen. Maar wie dacht dat het leven als dekhengst met poen hem kwam aanwaaien, had het mis, want hij werkte er honderdtwintig uur per week voor. Eeuwige bewondering oogst je niet met een negen-tot-vijf-mentaliteit.



Nachtenlang staarde hij door de opengelaten balkondeur van zijn Californische villa naar de dobberende visserssloepen in de baai en dacht na over het ultieme signatuur van mannelijkheid. Pas toen hij tijdens een business-lunch naar het toilet ging en de cirkel met pijl op de deur zag, wist hij wat hem te doen stond. Het symbooltje stelde geen schild en zwaard voor, zoals hem ooit was wijsgemaakt, maar stevige kloten en een forse erectie. Hij waste zijn handen, keek zichzelf streng aan in de toiletspiegel en besloot dat hij Mars moest hebben.



Tijdens de voorbereidingen van de reis was hij onverbeterlijk positief. Hij moest wel, als trekker van het megaproject. Op waarschuwingen of adviezen reageerde hij met de vettige lach die hij zich als directeur van globaal opererende bedrijven eigen had gemaakt. Samen met een all-stars team van astrofysici, astrobiologen, biotechnologen, robotica-experts, planetaire geologen, ruimtegeneeskundigen en groepsdynamicaspecialisten, weggeplukt uit de top van MIT, Stanford en Caltech, doorliep hij een vierjarig trainingsprogramma. Het team barstte van het zelfvertrouwen toen de cabinedeur van de verkenner na de maandenlange ruimtetocht eindelijk openzwaaide. Hijzelf drukte als eerste zijn voet in het zand van de Rode Planeet, draaide zich zoals afgesproken om naar de camera, stak een triomfantelijke middelvinger op en sprak de legendarische woorden: ‘That’s one small step for me, but an impossible leap for NASA.’ Zo, die zat. Dat stel fossielen in Houston had nooit in hem geloofd. 



Het is hem gelukt. Soms kan hij het nog altijd niet geloven. Ook hier is hij de rijkste man ter wereld – maar ja, in je eentje is dat niet moeilijk. Vorig jaar, toen ze hier tien maanden hadden doorgebracht, stemde zijn voltallige team voor de terugkeer naar hun thuisplaneet. De steriele omgeving, het strikt gereguleerde leven, de afzondering van vrienden, familie en geliefden; het leven op Mars viel iedereen zwaar. Iedereen behalve hem. Hij wist maar al te goed dat er na dit succes niets meer te winnen zou zijn. Soms verlangde hij terug naar zijn raam met uitzicht op de baai, naar de zilte zeebries die met de gordijnen speelde, naar het malse gras van een glooiend weiland onder een makke lentezon. Helaas, hij kon de grond waarop hij de slag van zijn leven had gewonnen, onmogelijk verlaten.



Zijn smartwatch piept. De Marsrover heeft een update aan het logboek toegevoegd. De man trekt zijn pantoffels en ochtendjas aan en loopt naar de centrale computer. Wanneer hij het logboek opent, schiet hij overeind in de bureaustoel. Hij kan amper geloven wat hij leest:



Logboek – Marsrover ARES-9 Datum: 17 maart 2042 Locatie: Sektor C-18, Aeolis Planum Tijdstip: 20:38:26 MST Operator: Autonome modus / visuele analyse-protocol



Incident Tijdens routinepatrouille over zandvlakte nabij krater 11-Kappa registreerde ARES-9 een visuele anomalie via frontale optische sensor (VIS-03). Tussen 20:36:54 en 20:37:31 werd een witachtige entiteit waargenomen, op ca. 43 meter afstand in zuidoostelijke richting. Object leek de vorm van een menselijke vrouw te hebben, staand in verticale houding, bewegend met een snelheid van 1,2 km/u, overeenkomend met normaal wandeltempo. De schim bewoog diagonaal tegen de windrichting in, zonder waarneembare thermische signatuur (bevestigd door IR-scanner THERM-02). Radar (LIDAR-L5) gaf geen massa-echo terug van het object, ondanks duidelijke visuele detectie in drie verschillende frames.



Specifieke kenmerken: -Witte gloed rondom het object (lichtdiffusie gemeten op 14 lux) -Geen duidelijke voetafdrukken in het zand -Geen schaduwvorming ondanks directe zoninval (Sol-elevatie: 21°) -Bewegingspatroon consistent met menselijke motoriek (gevalideerd via patroonvergelijking met NASA BIOMOV 2.1) -Na 37 seconden verdween het object abrupt uit beeld, zonder waarneembare versnelling of verstoring van atmosferische stof. Opmerking van systeem-AI (ARES-INTEL-9): Vermoedelijke fout in visuele interpretatie onwaarschijnlijk. Analyse bevestigt consistent patroon dat buiten huidige bekende natuurkundige verklaringen valt. Advies: classificatie als Fenomeen-X (nog te valideren).



De man voelt hoe zijn hart sneller begint te kloppen. Dus tóch, denkt hij en veert overeind. Ondanks dat de doorgegeven locatie te ver weg is om vanavond nog te bereiken, besluit hij naar buiten te gaan. In de kleedruimte bij de luchtdruksluis trekt hij een isolerende ruimtetrui over zijn hoofd. Overdag is het hier doorgaans 20°C, maar op dit uur is het al akelig afgekoeld en beschermt het standaardruimtepak onvoldoende.



Hij stapt door de cabinedeur naar buiten, daalt de lange ladder af en plaatst zijn rechtervoet op het planeetoppervlak. De zon zakt al bijna weg achter de bergtop. &#8216;Anderhalf uur voordat het donker wordt,&#8217; mompelt hij tegen zichzelf. ‘Hoofd erbij houden dus.&#8217;



Zorgvuldig plaatst hij zijn maanlaarzen in het rulle steengruis. Zijn ademhaling, het geritsel van zijn ruimtepak en de wind, meer hoort hij niet. Na een paar honderd meter kijkt hij om: de imposante basis strekt zich uit onder de schemerende hemel. Daar woon ik, zegt hij tegen zichzelf, maar de gedachte windt hem niet meer op zoals voorheen en hij draait zich gauw weer om. Het terracottarode landschap strekt zich voor hem uit, volkomen desolaat op enkele gapende ingangen van grotten na. Om en om naar de omgeving en de grond starend ploegt hij voort over de grillige bodem.



Na een klein uur rondzwerven besluit hij om het op te geven en morgen een nieuwe poging te wagen. Dan ziet hij iets bewegen in zijn ooghoek. De schim zweeft slechts twintig of dertig meter verderop voorbij over het planeetoppervlak. De Marsrover heeft een goed oog, denkt de man: hij herkent duidelijk de brede heupen, volle borsten, smalle schouders en golvende haren van een vrouw.



‘Een Venusbeeldje,’ fluistert hij. ‘Maar dan aanlokkelijker.’ Hij steekt een arm in de lucht en zwaait, maar de schim negeert hem en glijdt verder. Ze is op weg naar de grotten, denkt de man. Hij raadpleegt de tijdsaanduiding en de inhoud van zijn zuurstoffles op het digitale scherm aan de binnenzijde van zijn helm. Hoewel hij beter zou beginnen aan de terugtocht naar het ruimtestation, besluit hij de vrouw nog even te volgen. Door haar trage tempo is dat gelukkig goed te doen. Hij volgt haar op gepaste afstand en voelt dat zijn hart tekeergaat. Geen wonder, denkt hij. Bij de gapende mond van een grot aangekomen zweeft de vrouw vlak boven de rode aarde de stikdonkere ruimte binnen. 



Ik kan me vergissen, denkt de man, maar volgens mij keek ze om. Hij volgt haar de grot in, waar haar silhouet twintig meter verderop spookachtig oplicht. In het donker wordt het alsmaar lastiger voor de man om te zien waar hij zijn ruimtelaarzen neerzet. Hij probeert de schim niet uit het oog te verliezen, maar moet uitkijken om niet onverhoeds in een diepe kuil te stappen, laat staan in een spelonk te storten.



Ineens is hij haar kwijt. ‘Hallo?’ roept hij, maar zijn stem ontsnapt niet uit zijn helm. Nu pas voelt hij hoe ontzettend moe hij is. Het is er niet het moment voor, met deze schamele voorraad zuurstof, maar hij wil liggen. Met een zucht laat hij zich languit op de harde, onregelmatige grond van de grot zakken en sluit zijn ogen.



David Bowie. Met roodgeverfd haar. De albumhoes van Low. Waarom denk ik daar ineens aan, vraagt de man zich af. Kwam dat profielportret niet uit een of andere film? Ja, natuurlijk, denkt hij: The Man Who Fell to Earth! De sciencefictionklassieker met Bowie in de hoofdrol was vroeger nooit zijn favoriet, hij hield meer van The Last Starfighter en Star Trek, van dappere mannen die de aarde juist achter zich lieten. Toch, wat zou hij de film met Bowie dolgraag weer eens zien…



Een zucht ontsnapt van tussen zijn lippen. Kon ik ook maar vallen, denkt hij. Kon ik deze planeet maar loslaten en met gespreide armen en benen naar die verre, verleidelijke, levende blauwe parel tuimelen. Hij opent zijn ogen en ziet dat het overal om hem heen volledig donker is geworden. Van de schim is geen spoor meer te bekennen. De man neuriet een liedje. Het neuriën gaat over in zachtjes zingen: &#8216;Sailors fighting in the dance hall. Oh man, look at those cavemen go.&#8216; Dan haalt hij diep adem en zingt uit volle borst: &#8216;Is there life on Maaaaaaaaaaaaars?&#8216;



Jazeker, denkt hij, zijn rechterhand op zijn hartstreek. Er is hier leven. Zijn lach slaat dood tegen de binnenkant van de helm.







Soundtrack: <a href="https://thomasvanderzwan.bandcamp.com/track/the-man-wh-fell-to-mars">https://thomasvanderzwan.bandcamp.com/track/the-man-wh-fell-to-mars</a>

SpaceX is working on a vehicle that will take humans to Mars, a 100-metre ship codenamed the BFR (Big Fucking Rocket).The Guardian, 11 maart 2018...

In de luwte van de welvaartstaat heb ik mijn tijd verdaan Kees Ouwens, ‘Ik was een man geen jongen meer’



 Ik ging verhuizen naar een ruimere kamer in een nieuwe stad en zocht een salontafel. Dagenlang had het gesneeuwd en gevroren, waardoor ik mijn bezoek aan kringwinkel La Poubelle had moeten uitstellen. Onder het diagonale dakraam waarover de sneeuw naar beneden gleed, lag ik op bed te lezen, heel tevreden maar zonder fatsoenlijke plek om mijn koffiemok neer te zetten. Op een ochtend was het sneeuwen eindelijk opgehouden. Ik trok mijn vaders oude bergschoenen aan, stak mijn hoofd om de hoek van Justins kamer en vroeg of hij mee kwam helpen tillen. Hij was blij De broers Karamazov weg te kunnen leggen, knipte het leeslichtje uit en volgde me naar beneden door het krappe trappenhuis. 



Dwars door het centrum en langs de Piushaven liepen we op ons doel af. Soms gleden we bijna onderuit over de bevroren sneeuw. De abstracte plaveisels gaven de stad een nieuw gezicht, maar mooi was ze nog altijd niet. We keken fronsend om ons heen, bliezen in onze handen en kankerden er flink op los. Dat we nog altijd geen succesvolle kunstenaars waren, lag aan die oude textielstad, niet aan ons.



Justin had een week eerder al de huur opgezegd. Hij ging bij zijn vader in Papendrecht wonen en moest van meubels af. ‘Je had net zo goed alvast een stoel of lamp kunnen meenemen,’ zei ik, toen we in La Poubelle tussen de tweedehandshuisraad slenterden. Hij glimlachte flauwtjes en wees een kastanjebruin salontafeltje aan. Twintig euro. Ik besloot het te kopen. Het leek onmogelijk om dat ding samen thuis te krijg, maar nu we al zo ver waren gekomen had opgeven geen zin. Ik voorop en Justin achteraan, mijn aanwinst tussen ons in, waggelden we over de gladde stoepen terug naar huis.&nbsp;



We stockeerden de salontafel zo lang op z’n kant in het washok. Omdat we toch op de been waren, stelde ik voor naar de Koestraat te lopen. In mijn vorige studentenhuis, waar allang anderen woonden, lagen op de zolder en in het washok nog spullen van mij. Justin at snel twee crackers met pindakaas, ik griste tien vinylplaten uit een verhuisdoos en deed ze in een boodschappentas. Onderweg liepen we bij de Sounds binnen, waar ik voor twintig euro de lp’s doorverkocht en de tafel terugverdiende. Ik nam me voor die avond een flinke stapel pannenkoeken met cheddar voor ons te maken en te trakteren op pils.



Bij Koestraat 135 aangekomen constateerden we dat er niemand thuis was. We liepen de zijstraat in en probeerden de grote metalen achterpoort. Die bleek zowaar niet op slot te zitten. Op het terras bonkten we tegen de ramen.&nbsp;Geen volk.&nbsp;Plotseling sprong John Denver, de rode buurtkat die ik en mijn vrienden zo hadden genoemd, op de vensterbank. Gelaten keek hij ons aan vanachter het glas. Woonde hij hier tegenwoordig? Bij wijze van antwoord duwde de kat met zijn kopje het middelste raam naar buiten toe open. ‘Goedemiddag, meneer,’ zei Justin. ‘Zijn uw bazen thuis?’ We klommen naar binnen en luisterden of we iemand hoorden, terwijl de spinnende kat kopjes gevend rond onze enkels kronkelde. Ik schoot in de lach. De salontafel kwam me bekend voor: ik had hem zelf gekocht, toen we hier introkken.&nbsp;‘Daar had je eerder aan moeten denken,’ zei Justin.



Ondanks de stilte slopen we door het huis. Geen kou – er moest hier kort geleden nog iemand zijn geweest. Ik voelde me een inbreker in mijn eigen verleden. In het washok lagen nog truien en broeken van Huibert, Louis en Hugo, een oude jas van Bingo en een houthakkershemd dat ik jaren had gedragen maar was vergeten – relikwieën uit een verloren tijd, rondslingerend in het leven van nieuwe bewoners, die nooit zouden begrijpen waarom deze kleren me ontroerden. Maar ik wilde vooruit met mijn leven, liet alles liggen en sloot de deur van het washok achter me.



Het zoldertrapje kwam piepend uit het plafond gezakt. Ik klom naar boven en pakte de draagbare Sony cd-speler. Bijna maakte ik aanstalten om weer naar beneden gaan, toen ik de blauworanje geverfde papegaai zag, die nog altijd bij het glas-in-loodraampje naar buiten stond te turen. Huibert had het kniehoge beeld jaren geleden op een rommelmarkt gekocht en beweerde dat er een vloek op rustte. Hoewel ik, telkens wanneer hij dat zei, dacht dat het een door Kuifje ingegeven fantasie was, had hij het houten beeld bij onze verhuizing laten staan, mogelijk bewust. Ik liet de papegaai door het zoldergat aan Justin zien, die vroeg of hij hem mocht hebben. ‘Weet dat er een vloek op rust,’ zei ik en liet de vogel en de cd-speler een voor een in zijn armen zakken.



Terug in de huiskamer propte ik de buit in de boodschappentas. ‘We gaan,’ gebood ik en liep al naar de voordeur. ‘Laat je die staan?’ zei Justin, wijzend naar de salontafel. ‘Ik heb er al een,’ bromde ik. ‘Ze mogen hem houden.’ Justin haalde zijn schouders op en zei: ‘Ik vind deze mooier dan die van La Poubelle.’ Ik keek hem aan. Zat hij me uit de tent te lokken, of was hij serieus? Ik bestudeerde de tafel nog eens. Verdomme, hij had gelijk. Deze was mooier afgewerkt, met bloemmotiefjes op de poten en een donkerder blad met minder krassen. Ik schoof het hengsel van de boodschappentas over mijn schouder. We tilden de tafel op, manoeuvreerden hem diagonaal door de deuropening naar de gang en stapten zonder John Denver gedag te zeggen naar buiten. Deze keer liep Justin voorop en ik achteraan. Ik trok de deur achter me dicht. De kleren zouden nu voorgoed blijven slingeren in dat washok, niemand zou ze ooit nog oprapen en door z’n handen laten glijden – en gelukkig maar, want wat had je aan dat sentimentele gedoe.&nbsp;



Weer zwalkten we over straat met een salontafel tussen ons in, twee verhuizers zonder bus. Justin begon nijdig te worden, hij wilde terug naar Dostojevski. Heel de weg door het centrum zag ik in mijn ooghoek de kop van de papegaai uit de tas steken. Het kon aan dat vreemde perspectief liggen, maar het leek net alsof dat beest een sardonisch grijnsje rond zijn snavel had.



Thuisgekomen zetten we de salontafel rechtovereind naast de andere. In onze handen wrijvend bekeken we de twee meubelstukken. Die ochtend had ik geen tafel, nu had ik er twee. Zo werd het wel erg moeilijk om te ontkennen dat ik eigenlijk maar wat aanklooide met mijn leven. Gelukkig was de mooiere tafel écht mooier, dat konden we nu duidelijk zien. Justin wilde zijn schoenen al uittrekken en naar boven gaan, maar ik legde een hand op zijn schouder. ‘Kom,’ zei ik, ‘we brengen die andere weer terug.’ Hij trok vloekend zijn jas uit. ‘Wat een oeverloos gehannes.’ 



‘Alyosha wacht wel,’ zei ik. ‘En bij hem is het nog veel kouder.’ Ik zette de boodschappentas op de keukentafel. &#8216;Vooruit, maar eerst thee,&#8217; zei Justin. Met de spottende blik van de papegaai op ons gericht warmden we onze handen aan de dampende bekers. Toen de thee op was, trokken we onze jassen weer aan, tilden de minder mooie salontafel op en begonnen aan de tweede tocht naar La Poubelle, ik weer voorop. ‘Die hele Piushaven komt me de strot uit,’ zei Justin, terwijl we op veilige afstand van de kaderand over de glibberige stoeptegels schuifelden.



Bij de fietsenrekken naast de ingang van de kringloopwinkel stond een jonge student. Hij zette zijn fiets op slot, draaide zich om, zag mij en Justin met onze vracht zwoegen en kwam direct op ons af gelopen. &#8216;Middag,’ zei hij. ‘Ik zoek precies zo’n tafeltje.’ Justin en ik keken elkaar aan. We deden een stap opzij om de ingang niet te blokkeren, lieten de salontafel op de grond zakken en bliezen in onze handen. ‘Dat van ons is weg,’ zei de jongen. &#8216;Toen ik thuiskwam van de boodschappen was de tafel uit de huiskamer verdwenen. Echt wég. Foetsie. Terwijl hij er vanochtend nog stond, dat weet ik honderd procent zeker.’



‘What the fuck,’ zei Justin. ‘Bizar.’



De jongen knikte. ‘Een halfuurtje, langer kan ik niet zijn weggeweest. Maf, toch? Ik ben maar meteen op de fiets gesprongen, anders krijg ik nog de schuld.’ Hij liet zijn blik over mijn salontafel glijden.



‘Heb jij even geluk,’ zei ik.



‘Hilarisch,’ zei hij glunderend. ‘Wat moet je ervoor hebben?’



‘Vijftig euro is goed,’ antwoordde ik droogjes. Het gezicht van de jongen betrok. Toch pakte hij zijn portemonnee uit de binnenzak van zijn winterjas en haalde twee briefjes van twintig en een van tien tevoorschijn. Ik wilde ze al aanpakken, maar hij trok zijn hand terug, bekeek de tafel nog eens goed en zei: ‘Deal, als jullie hem naar mijn huis brengen.’



Justin schudde haast onmerkbaar met zijn hoofd. ‘Alyosha wacht wel,’ herhaalde ik grijnzend. Ik vroeg de student waar hij woonde. Het was prachtig, zo gehoorzaam als hij de straatnaam en het huisnummer uitsprak. ‘Fiets maar vooruit,’ zei ik. ‘We weten de weg.’



Terug langs de Piushaven en door het centrum dan maar weer, de salontafel tussen ons in. Telkens wanneer Justin vloekte, herinnerde ik hem eraan dat we winst maakten met deze grap. Vanavond aten we iets anders dan die eeuwige cheddarpannenkoeken en gingen we het eindelijk weer eens écht op een zuipen zetten. 



We stopten op een winderige straathoek bij de stoplichten, zetten de tafel even neer en gingen erop zitten. Met schichtige blikken staarden we in de koplampen van de optrekkende gezinsauto&#8217;s. Nee, we hadden ons hier nooit echt thuis gevoeld, maar dat deed er niet meer toe. Nog even en we konden in een rechte lijn de stad uit wandelen en aan de horizon verdwijnen.

In de luwte van de welvaartstaat heb ik mijn tijd verdaanKees Ouwens, ‘Ik was een man geen jongen meer’ Ik ging verhuizen naar een ruimere...

Ergens loopt een jongen aan de dingen en zichzelf voorbij Ramses Shaffy, ‘Johnny van de vier seizoenen’



 Op een zaterdagochtend dronken Bingo en ik koffie in de huiskamer van ons studentenhuis. Het leek een verloren dag te worden, alweer. Juist toen ik wilde voorstellen om de sneeuwbui te trotseren en een wandeling te maken, trilde mijn telefoon op het tafelblad. Harold van Doornik belde, hij had ons nodig. Zijn vriend Theo was in twee weken naar Parijs heen en weer gefietst en zou die middag rond half vijf de Korte Heuvel op rollen en zijn ‘petit Tour de France’ voltooien. Harold probeerde een menigte op de been te brengen, die de fietser met luid gejuich moest verwelkomen in café ’t Buitenbeentje. Of Bingo en ik er muziek bij wilden verzorgen. Shaffy, als het even kon. In het café stonden een piano en contrabas, die mochten we gebruiken. Cruciaal was dat we het eerste nummer inzetten wanneer Theo de kroeg zou binnenwandelen, dat snapten we wel, toch? Ik drukte de telefoon tegen mijn trui en herhaalde het verzoek voor Bingo. Hij dacht even na, zette zijn beker gedecideerd op tafel en zei: ‘Geen Shaffy. Ik heb zin om te improviseren. Maar zeg er niets over.’ Ik knikte plechtig, hield de telefoon weer bij mijn oor en zei: ‘Komt in orde, Harold, we gaan er iets moois van maken,&#8217; maar hij had al opgehangen. Harold was een ex-clown. In ’t Buitenbeentje vertelde hij aan iedereen die het horen wilde, en ook aan wie het niet horen wilde, over zijn hoogtijdagen als rondreizende entertainer in Gambia en Senegal, waar hij scholen afging en kinderharten verblijdde. Roemrijk kon het clownsleven niet zijn geweest. Harold woonde in een knus krot in Tilburg-Noord en probeerde krampachtig geld bij elkaar te sprokkelen als organisator van ludieke thema-avonden: studentikoze toneelstukjes, poëzievoordrachten door mompelende autisten, meisjes in gele maillots met ukeleles, dat werk. Bingo en ik waren Harolds huisband. Hoe hij aan ons was gekomen weet ik niet meer, maar het was vast op een knullige manier. Alles aan Harold van Doornik was onbeholpen. Hij moest zijn shagjes na elke trek opnieuw dichtlikken, liep rond in een vettige regenjas en tooide zijn hoofd met een afgedragen cowboyhoed van kalfsleer. Op een van zijn evenementen vroeg een dame aan mij en Bingo of ‘de vogelverschrikker’ kwam optreden voor de kinderen. Toen we antwoordden dat hij de initiatiefnemer van de avond was, keek ze schichtig om zich heen, trok haar jas weer aan en verliet het zaaltje. Harold verzocht ons vaak om liedjes van Ramses Shaffy te spelen, want dan kon hij ‘lekker meezingen.’ Helaas kende hij het oeuvre bijster slecht. Niet zelden stond hij glunderend het verkeerde refrein mee te brullen. ‘Hij is en blijft een clown,’ concludeerde Bingo eens. ‘En een vogelverschrikker,’ voegde ik eraan toe. ‘Wees gerust,’ zei Bingo dan. ‘Jij en ik behoren tot een ander ras.’



We zagen hem al staan wachten voor het terras van ’t Buitenbeentje. ‘Sjors zet koffie voor jullie,’ zei hij uitgelaten, terwijl hij handenwrijvend voor ons uit liep. ‘Wat een kou. Theo zal wel afzien.’ Hij gluurde naar de grijze hemel vanonder zijn hoed en struikelde bijna over een terrasstoel. Door het smalle gangetje liepen we de kroeg binnen. Het houtwerk van de lange toog en de gelambriseerde muren glansde zacht in het matte licht dat door de hoge caféramen het vertrek binnenviel. Uit de speakers klonk een croonerversie van een vergeten jazzstandard. Op het dartspodium tegenover de ingang stond de piano. Als een bevallige zangeres leunde de contrabas ertegenaan. &#8216;Pingel alvast maar wat,&#8217; zei Harold en ging buiten roken. Sjors de barman, een bolbuikig mannetje met een knalrood hoofd en een theedoek over zijn schouder, zette twee kopjes koffie op de bar. Het beloofde een spektakel te worden, drukte hij mij en Bingo op het hart. We luisterden maar half, dronken de hete drankjes in enkele teugen op en namen plaats bij de instrumenten. Bingo plofte neer op zijn kruk en speelde meteen een spervuur van dissonante akkoorden en maffe melodieën. Ik omvatte de logge contrabas en probeerde Bingo’s spel te volgen. Hij deed duidelijk zijn best om de slapstickachtige sound van Thelonious Monk te pakken te krijgen. Ik plukte met alle kracht in de vingers van mijn rechterhand aan de snaren, terwijl ik met mijn linkerhand de lange hals omvatte en zo zuiver mogelijk probeerde te intoneren. Het ging beter dan ik had gedacht, maar ik wist dat ik die avond met blaren op mijn vingertoppen naar huis zou gaan. ‘Zo hoort het ook,’ zei Bingo, toen we weer aan de bar zaten met een tweede koffie. Harold kwam hoestend binnen, gebood Sjors een donker abdijbier uit te schenken en kondigde de soundcheck aan. Met een kop als een keizer liet hij de zenuwachtige barman een headset met microfoontje op zijn hoofd drukken. Toen het ding goed zat, stapte hij met zijn regenjas nog aan en de hoed in de hand met luide bonken door het bedompte café en zei: ‘Test, test, dames en heren, mesdames et messieurs!’ Sjors stond achter het mengpaneel en draaide verwoed aan de knopjes. Veel verstand van geluid afstellen kon hij niet hebben, want zodra Harold zijn stem een beetje verhief, klonk er een akelige piep. Tot onze verbazing stak Harold zijn duim in de lucht, draaide een shagje, pakte het glas bier van de bar en ging buiten op het terras onder de luifel opgetogen staan roken. De headset had hij nog op, waardoor zijn gekuch en geslurp binnen tot in detail te horen waren. Blijkbaar zag hij een kennis passeren, want ineens hoorden we hem loeihard roepen: ‘Wannes, sluit je aan bij het welkomstcomité!’ Het wachten was op Theo. En op publiek. Er waren drie bezoekers binnengekomen. De eersten waren een slungelige man en een kleine vrouw. De man had lang grijs haar en een door tabak en zonlicht getekend gezicht. Op zijn donkerbeige baseballjack stond een afbeelding van een bergtop met daaronder de naam Montana. Hij slingerde meer dan dat hij liep en had een verdachte grijns op zijn gezicht. Toen ik op weg naar het toilet langs hem glipte, greep hij mijn mouw vast: ‘Jij bent van de band zeker? Heb ook jazz gespeeld. Dat waren nog eens tijden,’ hijgde hij. Toen ik terugkwam van het toilet, deed hij het weer: ‘Vroeger speelde ik ook jazz. Mooi, man.’ Ik bekeek zijn vrouw wat beter. Ze had een verontrustend guitige uitdrukking op haar gezicht. Toen ze binnenkwamen had ze geroepen: ‘Mogen wij meedoen? We zijn gezellig!’ Ze giechelde erbij, waardoor ik dacht dat ze sarcastisch deed, maar toen ze giechelend haar jas ophing, zich gniffelend op haar barkruk hees en op gezellige toon een glas jus d’orange bestelde, begreep ik dat ze een van die vreemde types was waarvoor het woord ‘goedlachs’ is uitgevonden. Toen ik mijn observatie met Bingo deelde, knikte hij afwezig en zei: ‘Mensen kunnen bijna alles geheimhouden, maar de eenzamen verraden zich met één oogopslag.’



De derde belangstellende die het café betrad, was een oude kerel met een warrige witte haarbos, een wandelstok en een vochtig sigaartje in zijn mondhoek. Schuifelend bereikte hij een barkruk, waarop hij met een geërgerde zucht neerzeeg. Ik vond hem plezieriger gezelschap dan Montana en zijn liefje: in tegenstelling tot dat stel had deze man zijn lot lang geleden geaccepteerd en de maskerade opgegeven.



Ze zaten aan de bar, veegden de laatste sneeuwvlokken van hun schouders, nipten van hun drankjes en gaapten mij en Bingo aan. Ook de andere zonderlinge figuren die inmiddels kwamen binnendruppelen namen zwijgend plaats en wierpen sombere blikken in onze richting. We waren het gewend. Als we optraden voor Harold, konden we erop rekenen met veel jaloerse blikken begluurd te worden. Jaren later pas wisten we waarom: het was onze jeugd, dat donzige, gloeiende aura dat je alleen van buitenaf kunt zien.



Theo kon niet ver meer zijn, zag je Harold denken. Hij gebaarde naar mij en Bingo dat we bij onze instrumenten moesten gaan zitten, beklom achter ons aan het podium, zette de headset op en riep: ‘Mesdames et messieurs, fijn dat u bent gekomen.’ Een laf applausje. Barman Sjors probeerde de sfeer erin te krijgen met een feestelijke kreet. Hij keek glunderend om zich heen, maar niemand reageerde en hij boog zich weer over de wasbak. ‘Theo ondervindt enige hinder door de weersomstandigheden,&#8217; zei Harold, &#8216;maar we zullen hem met z’n allen opbellen en hem aanmoedigen voor de laatste kilometers.’ Hij haalde zijn telefoon uit zijn broekzak, zocht het nummer en hield het apparaat bij zijn mond en naast het microfoontje van zijn headset. Eerst klonk er onheilspellend getik, maar toen vulde de luide overgangstoon het muisstille café. Ik stond achter Harold en keek naar Bingo. Hij zat met zijn ogen dicht achter de piano. Plotseling nam iemand op, maar veel meer dan gehijg was er niet te horen. ‘Theo?’ riep Harold. Zich niets aantrekkend van de slechte verbinding, het gepiep van de geluidsinstallatie en het gebrom van de straffe wind aan de andere kant van de lijn, stak Harold van wal over de verrassing die Theo stond te wachten. Sjors priegelde aan de mengtafel alsof zijn leven ervan afhing, wat misschien ook wel zo was. Eindelijk kwam Theo’s stem erdoor: ‘Venlo net voorbij. Voor middernacht ben ik er niet. Ga naar huis, in godsnaam.’ Dat was een serieuze knauw voor Harolds enthousiasme. Zijn mondhoeken zakten naar beneden. Niemand in het café durfde zich te verroeren, behalve de oude, die een diepe zucht slaakte en de barman wenkte. Harold draaide zich met een ruk om en riep: ‘Muziek!’ Bingo riep nog net op tijd een toonsoort, telde vier af en weg waren we. Ik liep in zigzagpatronen de toonladders af, terwijl Bingo het ene na het andere bezopen akkoord neerlegde, afgewisseld met richtingloze riedeltjes in dubieuze ritmes. Het publiek leek eindelijk te ontspannen en ik moet toegeven: het was mooi zoals we daar zaten, met achter ons de grote ramen waarin dikke sneeuw neerdwarrelde – twee poppetjes in een schudbol. Toen ik opkeek van mijn instrument, stonden Montana en zijn vrouw intiem te dansen. Zijn hoofd lag op haar schouder, waardoor zijn grijze lokken als watervalletjes over haar rug stroomden. Achter de bar klapte Sjors vrolijk en uit de maat mee. Harold stond naast het podium en wachtte ongeduldig tot hij kon invallen – hij dacht natuurlijk dat we een liedje van Shaffy speelden. Bingo bleef maar gebaren dat we moesten doorspelen. Theo liet nog wel even op zich wachten. Toen we de jam na tien minuten subtiel afbouwden tot enkel de schuifelende voeten van het stel nog te horen waren, kwam Harold, die was gaan roken, terug naar binnen gestormd, zette hoestend zijn headset weer op en zei: ‘Mesdames et messieurs: &#8230;’ Hij draaide zich om en siste achter zijn hand: &#8216;Hoe heten jullie?&#8217; &#8216;In Walked Bingo,&#8217; fluisterde Bingo. Zodra we het podium afstapten kwam Montana naar ons toe. ‘Geweldig, jongens,’ zei hij. Nu pas zag ik hoe korstig zijn lippen waren en rook ik zijn alcoholadem. ‘Koesteren dit. Al mijn bandleden zijn makelaar geworden, of advocaat, of alcoholist.’ Hij schaterlachte, zuchtte diep en sloot zijn donkere ogen. Zijn vrouw kwam naast hem staan, aaide over zijn hoofd en knipoogde. Ik glimlachte vriendelijk en draaide me om. Harold bleef achter op het podium, riep om bier en kondigde aan dat er later op de avond meer muziek zou zijn. Daarna probeerde hij het gat in zijn programma te vullen met anekdoten. Al gauw ging het over zijn jaren in Gambia. Vandaar was het een klein sprongetje naar zijn scheiding, waarover hij vol verholen rancune vertelde, ondertussen steeds grotere slokken van zijn Rochefort 10° nemend. Uiteindelijk ging hij op de pianokruk zitten, stak een shagje op, likte het driemaal opnieuw dicht en staarde zonder nog een woord te zeggen naar de sneeuwval. De helft van het publiek was buiten gaan roken en de rest luisterde allang niet meer. De geliefden waren aan het zoenen geraakt, wat er nogal onsmakelijk uitzag. Waarschijnlijk dat de oude kerel daarom zijn hoofd op de bar legde en zijn ogen sloot.&nbsp; Rond een uur of elf gingen Bingo en ik naar de kebabzaak. Toen we terugkwamen in ‘t Buitenbeentje, was iedereen ervandoor behalve Harold en Sjors. Bingo en ik keken elkaar aan en besloten met de mannen te wachten. ‘Van het huis,’ zei Sjors en hij schonk vier whisky’s in. Om kwart over drie kwam Theo binnenstrompelen. Volgens mij waren we hem allemaal vergeten. Hij wankelde als een gewonde soldaat de drempel over en hield zich vast aan de dichtstbijzijnde stoel. Harold gleed van zijn kruk en omhelsde zijn doodvermoeide vriend. ‘Laat me los, idioot,’ gromde die en deed vloekend de fietshelm af. Hij boog het hoofd, waardoor zijn sluike haar voor zijn gezicht viel, en spuugde. Met een vochtig plofje landde de kikkergroene rochel op de cafévloer. ‘Tijd om te gaan,’ fluisterde Bingo. We pakten onze jassen en zeiden de mannen gedag. Sjors de barman riep ons iets na, maar we verstonden hem niet. Ik kon van buiten nog net zien hoe hij ons uitzwaaide met de theedoek die heel de avond over zijn schouder had gelegen.

Ergens loopt een jongenaan de dingen en zichzelf voorbijRamses Shaffy, ‘Johnny van de vier seizoenen’ Op een zaterdagochtend dronken Bingo en ik koffie in de...

Is dit genoeg: een stuk of wat gedichten voor de rechtvaardiging van een bestaan J.C. Bloem, ‘Dichterschap’



I



Eugene roert in zijn koffie en laat zijn blik door de ontmoetingsruimte van de begraafplaats glijden. De aanwezigen bewegen langzaam, buigen naar elkaar toe en pakken elkaars handen vast, zoals priesters en bedelaars doen. Ze bedelen eigenlijk ook, denkt Eugene. Om medelijden.



Niemand merkt hem op, volgens plan. Condoleances overbrengen, daarvoor is hij vandaag niet komen opdagen. Zeker, de overbuurman is te vroeg gegaan – vijfenvijftig, hersentumor, twee kinderen en een vrouw achtergelaten – maar voor Eugene werkt niets zo louterend als andermans overlijden van een afstandje te eerbiedigen. &#8216;Helaas,&#8217; mompelt hij en likt het lepeltje af. &#8216;De zwarte kameel knielt bij elke deur. Als met een kaars in het open veld, is het met elk leven gesteld. Denn alles Fleisch, es ist wie Gras.&#8217; Hij ademt diep in en steekt zijn borstkas vooruit. Nee, over Magere Hein hoeven ze hem niets te vertellen. Hij zit tot zijn kruin vol met verheven visioenen van het voorbijgaan der dingen, zoals dat een literatuurstudent betaamt. Avondrood is hem altijd liever geweest dan ochtendrood. Zijn huisgenoot Jolien is niet zomaar voor hem gevallen. Ze herkent zijn Sehnsucht – zij wél.



Hij trekt een schoteltje met een plakje vanillecake naar zich toe over het tafelblad en neemt een gulzige hap. Zweterig, denkt hij. Perfect. De rest schrokt hij erachteraan. Het schoteltje schuift hij snuivend van voldoening weer van zich af. Hij leegt het koffiekopje in zijn mond, als een schipbreukeling die een tropische vrucht uitperst. Heerlijk, die lauwe, bittere, roetzwarte dood.



Eerder die week kwam Eugenes moeder tussen de boodschappen door even op bezoek in zijn studentenkamer, ondanks het bordje &#8216;NIET STOREN&#8217; aan de klink. Eugene smeet de bundel van Bloem op het bedkastje, schoot overeind en viel tegen haar uit. Hoe durfde ze, een dichter lastigvallen, net nu hij zich ‘verlatener dan de eerste avondster’ voelde! Maar toen ze vroeg of hij meeging naar de begrafenis van overbuurman Jos, kreeg Eugene een vrome trek rond zijn mond en dacht aan zijn notitieboekje. ‘Natuurlijk, mam,&#8217; zei hij. &#8216;Voor Katja en de kinderen.’ Dat hij vannacht jarig is, zo vlak na deze ceremonie, vat Eugene mystiek op. Ook daar is hij dichter voor. ‘Onzichtbare vingers weven mijn lot,’ fluistert hij – Pessoa, als hij zich niet vergist. Er staat iets te gebeuren, het is bijna net zo tastbaar als het lege kopje in zijn hand. Hij zet het op het cakeschoteltje en komt grijnzend overeind. Tijd voor een sigaret. Wie weet wacht er buiten wel een gedicht.



Op weg naar de uitgang ziet Eugene overbuurvrouw Katja staan. Ze praat met een oudere man en dept haar ogen met een opgevouwen zakdoekje. Eugene loopt vlug naar de schuifdeuren, blik naar beneden. Een ware dichter mengt zich niet in het proces, maar moet een schim in de menigte zijn, een onzichtbaar oog dat enkel waarneemt en uit de werkelijkheid het enige profijt puurt dat ze bevat: poëzie.



Buiten op de parkeerplaats steekt hij direct op, maar de sfeer correspondeert niet met zijn melancholie. Toyota’s en Nissans stoten een hoop uit, maar geen romantische verzen. Al rokend loopt hij rustig om het gebouwtje heen, tot hij aan de achterkant bij een met klimop begroeide muur blijft stilstaan en uitkijkt over de graven in het gemaaide gazon.



Het is een prachtige herfstmiddag. De lange schaduwen stemmen hem lekker verdrietig. Hij gaat gehurkt op de grond zitten, gooit zijn hoofd in zijn nek om naar de lucht te kijken en voelt hoe de klimopbladeren zich rond zijn hoofd schikken als een danteske lauwerkrans. Hij drukt zijn peuk uit in het grind, pakt het boekje en de pen uit de binnenzak van zijn colbert en schrijft:



De jongen en de Dood zijn in hun rijken machtig, zijn in hun daden groot, en in hun trots eendrachtig. Zo, zo, denkt hij, niet slecht. Zij heersen, mooi, berucht, het lot ligt aan hun voeten. Toch blijkt die luister lucht wanneer zij elkaar groeten. Als vanzelf vloeien de terzinen uit zijn pen: Thanatos eert de knaap maar kent het slotrefrein: hijzelf zal hem ombrengen. De jongen schuwt de slaap want wil het zoete zijn onmetelijk verlengen. Zodra de laatste regel op papier staat, sluit Eugene het boekje. Niks meer aan doen. ‘Dood’ met een hoofdletter, dan zit je sowieso goed.



Hij schrikt op. Twee heren in zwart kostuum wandelen over het grind naar de tuinen, gevolgd door vier jongemannen met een doodskist op hun schouders en daarachter de familie. De kleine stoet schrijdt het pad af en verdwijnt achter een heuvel. Het ritmische geknars van de slenterende voeten in het grind sterft weg: &#8216;Krsjt krsjt krsjt krsjt krsjt krsjt krsjt&#8230;&#8217; Eugene opent zijn boekje, maar bedenkt zich en besluit zijn moeder te gaan zoeken. Ze kan hem mooi bij zijn studentenhuis afzetten, zodat hij voorzichtig kan beginnen met indrinken voor zijn verjaardagsfeest.



II



Het is iets voor middernacht en Eugene is bijna jarig. Een Spotify-playlist levert achtergrondmuziek. De televisie staat aan met het geluid op mute. Miley Cyrus kijkt sensueel dansend de huiskamer van het studentenhuis in, maar alleen Taco, die in de voorraadkast een zak chips heeft gevonden en deze op de bank leegeet, staart terug naar de halfnaakte popzangeres. Abelle en Juliette, de beste vriendinnen van heel het cohort, kwebbelen over de studie. Winfred, die verliefd is op Juliette, doet alsof hij het gesprek volgt. Buiten op het terras zitten Connor en Noemi te roken.



Eugene drinkt whisky uit een theemok en is behoorlijk aangeschoten. Hij zit aan de eettafel met Jolien op schoot en heeft het over zijn dichterschap. ‘Heel mijn oeuvre is één groot memento mori,’ fluistert hij dichtbij haar oor. Ze draait haar hoofd en kijkt hem bevreemd aan. ‘Een wat?’ Ze schieten in de lach. ‘Slokje?’ Hij houdt de mok voor Joliens gezicht, maar ze schudt giechelend haar hoofd. ‘Ik moet zo nog zingen voor je,’ zegt ze. Dan slaat ze een hand voor haar mond en mompelt: ‘Shit, dat had een verrassing moeten blijven. Vertel maar niet dat ik het heb verklapt.&#8217; Ze kijkt bedremmeld om zich heen. ‘Is het al bijna twaalf uur?’ vraagt Eugene en steekt een hand in zijn binnenzak. Hij wipt Jolien bruusk van zijn schoot, gaat recht aan tafel zitten en bladert met zwierige hand in het notitieboekje. Spotify schakelt net door naar een rocknummer. Jolien staat nog steeds naast hem en neuriet de intro mee, maar Eugene hoort haar niet. Hij bladert verbeten heen en weer, slaakt een zucht en roept over zijn schouder: ‘Mag die kutmuziek uit?’ Taco ontwaakt uit zijn vreetkick en loopt naar de telefoon op de stereo-installatie. Nu pas valt op hoe luid Abelle en Juliette zitten te kletsen. Weer stoot Eugene een vloek uit. Winfred komt tussen hem en Jolien in staan en vraagt: ‘Wat is er allemaal aan de hand, man?’ ‘Het is weg…,’ zegt Eugene en wijst naar een blanco bladzijde in het boekje.



De tuindeur gaat open en de twee rokers komen binnen. Ze blijven in de deuropening staan en kijken verbaasd om zich heen. ‘My god, wat is híér gebeurd?’ zegt Noemi. Winfred wijst naar Eugene, die nog altijd voorovergebogen boven zijn boekje hangt. ‘Hij is iets kwijt, ofzo.’ ‘Het sonnet!’ roept Eugene. Hij gooit zijn stoel naar achteren, veert overeind en toont de bladzijde aan Jolien, aan Noemi, aan Connor, iedereen gaat hij af. ‘Ik heb vandaag een sonnet geschreven, hier. En nu is het weg. Ik wilde het om middernacht voordragen.’ Zonder dat hij het merkt glipt het notitieboekje uit zijn hand en valt op de vloer. ‘Dan moet je opschieten,’ zegt Taco en wijst met een vettige vinger naar de klok boven de bank. ‘Doe het uit je hoofd,’ probeert Jolien. ‘Je weet het vast nog wel.’ ‘Hier,’ zegt Winfred. Hij zet de eettafelstoel overeind en schuift hem naar het midden van de huiskamer. Eugene staart verdwaasd naar Jolien. Ze heeft gelijk, denkt hij. Hij drinkt de theemok met whisky in een teug leeg en gaat onder luid gejuich op de stoel staan. ‘Vanmiddag was ik bij de uitvaart van de overbuurman van mijn ouders,’ speecht hij. ‘Na afloop zat ik buiten in de zon en keek ik uit over de graven. Jullie kennen me, op zulke momenten raak ik geïnspireerd. Ik zou zweren dat ik ter plekke een sonnet heb genoteerd, maar goed. Uit het hoofd dan maar!’ Jolien steekt haar duim op en holt met vlugge pasjes naar de keuken. De vrienden beginnen enthousiast af te tellen. Als ze bij nul zijn, ademt Eugene diep in en heft aan: &#8216;De jongen en de Dood zijn in hun trots&#8230;&#8217; Een warm, bijtend vocht borrelt omhoog in zijn slokdarm. Zijn keel lijkt te worden dichtgeknepen. Zwarte vlekken dansen door zijn blikveld. ‘Wat is dit, godverdomme?’ zegt hij hees. Hij grijpt naar zijn keel, zakt door zijn knieën en valt voorover van de stoel tegen de salontafel. &#8216;Ik zie niks,&#8217; hijgt hij. Stemmen roepen hem vanuit de verte. Hij krabbelt overeind, duwt een lichaam opzij en strompelt door de tuindeur naar buiten, waar de koude lucht hem in het gezicht slaat. Zich vastgrijpend aan de schutting en de fietssturen verplaatst Eugene zich over het grindpad naar het mossige bankje achterin de tuin. Kreunend ploft hij neer. Zijn slokdarm zit vol met bromvliegen, hun trillende vleugeltjes veroorzaken een helse, schroeiende jeuk. Wat is dat? Ergens in de verte, in de tollende wereld achter zijn stijf dichtgeknepen oogleden, hoort hij een bekend geluid, een ijzingwekkend geknars dat langzaam op hem afkomt: &#8216;Krsjt krsjt krsjt krsjt krsjt krsjt krsjt&#8230;&#8217; In drie heftige spasmen kotst Eugene met een ranzig gegorgel zijn maaginhoud naar buiten. Hijgend veegt hij met zijn mouw langs zijn besmeurde mond en kin. De druk op zijn slapen neemt af. Zijn keel vouwt zich open, zuurstof stroomt zijn longen in. Met duim en wijsvinger veegt hij het traanvocht uit zijn ogen. Nu pas ziet hij dat Jolien vlak voor hem staat, met de anderen in een halve boog om haar heen. Ze zit onder het braaksel: haar mouwen, de voorkant van haar shirt, zelfs de schoenen zijn besmeurd met klonterig vocht. Ze heeft een taart in haar handen, met slagroom dat bruinzwart ziet van het maagzuur.



Alle tweeëntwintig kaarsjes zijn gedoofd.

Is dit genoeg: een stuk of wat gedichtenvoor de rechtvaardiging van een bestaanJ.C. Bloem, ‘Dichterschap’ I Eugene roert in zijn koffie en laat zijn blik...

Een leraar – zo iemand. Wessel te Gussinklo, De hoogstapelaar



 Op een oktoberavond dekte Joris samen met zijn zusje de tafel, toen de huistelefoon ging. Zijn vader nam op met zijn gebruikelijke salvo van zeven amicale lettergrepen: ‘Terpapen, goedenavond.’



Dat zijn vader het telefoongesprek staand was begonnen, maar al na enkele seconden met zijn rug naar Joris toe ging zitten in de leesstoel, plus de abrupt gewijzigde toon waarop hij het gesprek voortzette nadat hij eerst zo vrolijk de hoorn had opgenomen, maakte het direct duidelijk voor Joris dat degene die zich zojuist kenbaar had gemaakt aan de andere kant van de lijn iemand van het Oranje Nassau College was.



‘Hofman,’ fluisterde Joris – de naam van zijn klasmentor. 



Hij kon het tergende gesprekje enkel volgen door het bestek zo stil mogelijk uit de lades te pakken.



‘Ja, natuurlijk komt hij mee,’ hoorde hij zijn vader verklaren.



Ook dat nog, dacht Joris. Hij stond bij de inmiddels half gedekte eettafel met vier messen in zijn hand en keek angstvallig toe hoe zijn vader, hoorn tussen kaak en schouder geklemd, de dure Montblanc uit het borstvakje van zijn overhemd nam, de dop er met een dodelijke ernst afschroefde en de onvermijdelijke afspraak in zijn zakagenda noteerde.



Joris wist dat hij de klos was. Normaal voelde hij deze gejaagdheid alleen wanneer hij met een cijferlijst of rapport thuiskwam, gele of turquoise velletjes vol rode rampen. Maar nu ging het niet over de onvoldoendes. Hofman belde over wat er die middag was gebeurd in de les bij meneer Munniksma.



De wiskundeleerkracht ging iedere dag gekleed in spijkerbroek en -hemd, droeg wandelschoenen met piepende zolen en had een bruine borstelsnor. Zijn vriendelijke ogen keken schichtig rond vanachter ronde brilglazen. Wanneer Munniksma sprak, hupten boven die schuwe blik twee naar buiten toe aflopende wenkbrauwen zenuwachtig op en neer, wat zijn gezichtsuitdrukking iets grappigs en gekwelds gaf.



De man kreeg het maar niet voor elkaar om Joris’ klas onder de duim te houden. Vanwege zijn vak kon hij niet anders dan in de schijnwerpers staan, maar daar voelde hij zich duidelijk niet op zijn gemak, wat hem een ideaal doelwit maakte om verveling op af te reageren. Iedere les begon met zijn vruchteloze pogingen om de opgefokte jongetjes die achterin het lokaal samenklonterden stil te krijgen.



Van pure onmacht stond Munniksma een keer zachtjes met zijn voorhoofd tegen het whiteboard te bonken – dat was in september, het schooljaar was amper begonnen. In de weken daarna begon hij soms te briesen of dreigde hij zijn bordstift door het lokaal te smijten. Het vreemde was dat hij nooit echt kwaad leek te zijn op de leerlingen, maar op iets anders, iets groters, wat alleen hij kon zien, telkens wanneer hij over de hoofden heen door de grote klasramen naar buiten staarde.



Op een dag had Munniksma besloten het over een andere boeg te gooien. Hij begon de les met een bekentenis: het ging niet zo goed met hem.



‘Mijn vrouw heeft borstkanker,’ zei hij zachtjes.



Eindelijk zat de klas eens stil te luisteren. Het deed hem zichtbaar goed. Hij sloot zijn ontboezeming af met een verzoek om hem voortaan wat te sparen en de kans te geven het lesprogramma af te werken.



De eerste paar dagen gunden ze hem zijn rust, maar al gauw slopen de oude gewoontes er weer in. De genadeslag liet niet lang op zich wachten. Terwijl Munniksma de klas vermanend toesprak omdat de helft van de leerlingen hun huiswerk niet had gemaakt, goot een van de jongens zijn in kruimels geknipte gum uit over het hoofd van de klasgenoot voor hem en braken zijn stoerste vrienden uit in gejuich. Overmand door frustratie riep Munniksma dat ze het dan maar moesten uitzoeken, dat hij de les hierbij beëindigde en naar huis ging. De hele klas kon een schorsing verwachten. Hij stond al in de deuropening, zijn aktetas in de ene hand, de bordstift in de andere, wachtend op een reactie.



Nou, die kan hij krijgen, dacht Joris.



‘Goed zo,’ riep hij boven zijn kletsende klasgenoten uit. ‘Ga maar naar dat kankerwijf van je.’



Het kabaal verstomde direct. Iedereen keek naar Munniksma. De wenkbrauwen kantelden zestig graden tot ze afliepen richting zijn neusbrug. Dat normaal zo oenige gezicht maakte plaats voor een grotesk masker. Hij hief zijn rechtervuist, waarin hij de zinloze stift nog altijd vastklemde, hoog boven zijn hoofd, alsof hij het ding nu eindelijk met volle kracht naar Joris’ hoofd ging gooien. Toen ademde hij grondig uit, liet de arm langzaam weer zakken en fluisterde: ‘Je hebt gelijk.’



De wenkbrauwen namen hun normale stand weer in en de sullige uitdrukking verscheen terug op zijn gezicht, terwijl hij over de hoofden van de muisstille kinderen naar buiten staarde. Keek hij misschien naar de parkeerplaats, omdat zijn auto daar stond?



Hij draaide zich om en liep door de gang naar de klapdeuren van het trappenhuis. In het nog altijd stille lokaal was het wegstervende gepiep van de wandelschoenen verrassend lang te horen. Joris keek ongemakkelijk lachend om zich heen. Nee, deze keer kreeg hij zelfs van zijn vrienden geen schouderklopje. Uitgerekend Adinda, een zwijgzaam meisje bij het raam, verbrak de stilte. Ze slaakte een kreetje en zei: ‘Daar gaat hij.’ De hele klas, nog altijd wat verbluft, ging aan het raam staan en keek naar Munniksma, die de aktetas op de achterbank van zijn blauwe Volvo legde, instapte en met een keurig gangetje de parkeerplaats af reed.



Joris legde het laatste mes op tafel. Zijn vader rondde het gesprek af met een groet, hing op en bleef nog een tel zwijgend zitten. Toen hij opstond en zich eindelijk omdraaide, schrok Joris. Zijn pa zag er doodmoe uit.



‘Dat was de heer Hofman,’ zei hij. ‘Hij wil een diepgravend gesprek voeren met mij en mama, morgen om vijf uur. En jij bent erbij.’ Met een amper verholen verachting liet zijn vader erop volgen: ‘Zakkenwasser.’



Ze gingen aan tafel. Joris prikte zijn vork in een gekookte aardappel en luisterde zo onaangedaan mogelijk naar hoe zijn vader voor zijn moeder herhaalde wat Hofman aan de telefoon had gezegd. Gewoon alles ontkennen, dacht Joris terwijl hij zijn karbonaadje sneed en samenzweerderig knipoogde naar zijn zusje. Die twee daar aan de overkant van de tafel, ach, die waren naïef genoeg om hem te geloven. De stakkers. Dat was toch wel een voordeel van ouders die veel van je hielden: ze gaven je hun vertrouwen, namen alles van je aan. Liegen was een eitje in dit huishouden. Hij zou zich hier wel uit redden.



De volgende dag om kwart voor vijf was Joris dan ook volkomen op zijn gemak. Ze fietsten met z’n drieën naar het Oranje Nassau College, zijn vader voorop. Hij was vastberaden alles tot op de bodem uit te zoeken. De Montblanc zat keurig in het borstvakje van zijn McGregor-overhemd en Joris had thuis nog gezien hoe zijn vader een notitieblokje in de binnenzak van zijn windjack opborg.



Typisch zijn vader: als je maar notities maakte, overzicht behield, op ieder moment de draad weer kon oppakken omdat je die zelf in donkerblauwe inkt had uitgetekend, dan zou alles goedkomen. Duidelijkheid scheppen, vragen stellen, het beest bij de horens vatten.



Dergelijke daadkracht was Joris totaal vreemd. Hij kon maar niet begrijpen waarom iemand zoveel gaf om wat dan ook. Zijn pa’s pragmatische omgang met de wereld kon hij niet uitstaan. De concentratie waarmee die man de lokale krant las, waar toch onmogelijk iets belangrijks in kon staan. De ernst waarmee hij de kaasschaaf hanteerde, dat totale gebrek aan ironie – beklemmend was het. Zo wilde een mens toch niet leven, zo gespeend van enige fantasie?



Vroeger vond hij het stoer dat zijn pa het hele jaar door op blote voeten door het huis liep, maar nu hoorde Joris, wanneer hij ’s nachts wakker lag, de man naar het toilet lopen en wekte het herkenbare ritmische getik en geschuif van die eeltige hielen en tenen op de laminaatvloer van de overloop een heftig verlangen om te vluchten. Deel te zijn van dat gezapige gezin, te leven onder dat stramien van twee zorgzame neuroten – nee, een grotere vloek kon een zestienjarige onmogelijk moeten ondergaan. 



Soms kon Joris wel schreeuwen: ontspan, laat los, bemoei je er niet mee! Vaak deed hij het ook, schreeuwen.



Zijn moeder fietste naast hem. Ze vroeg hoe het met zijn vrienden ging. Ook dat kleffe gedoe stond Joris niet aan. Waar hoopte die vrouw op? Dat hij zou bekennen, in huilen uitbarsten, handen in het haar, een belofte? Nou, dan had ze pech. Het liet hem allemaal koud. Misschien hoopte ze vooral dat door het gesprek met Hofman de moedeloosheid van haar zoon eindelijk verklaard zou worden. Een paar dagen daarvoor nog had ze Joris terloops een twee jaar oude foto getoond waarop hij met gekamd haar en gekleed in een koorknapencoltrui breed lachend en met zijn arm om de schouders van zijn jongere zus in de lens keek.



‘Zo lach je nooit meer,’ had ze erbij opgemerkt. Vind je het gek, had hij gedacht.



Ook zijn moeder hoopte dat, als ze de notities van haar man tegen het licht hielden, ze eindelijk de blauwdruk van de zestienjarige ziel van hun zoon konden zien, en de contouren van de grimmigheid die hem in zijn greep hield vanzelf zichtbaar werden. Helaas, Joris was absoluut niet van plan ontmaskerd te worden, dat ging zijn eer ver te boven.



Aangekomen bij de school parkeerden ze hun fietsen op het plein aan de zuidzijde van het gebouw. Terwijl ze richting de ingang liepen, keek Joris om. Hij werd getroffen door het beeld van de drie fietsen: de puntgave citybike van zijn vader en de degelijke Batavus met boodschappenmand van zijn moeder, met daar tussenin zijn eigen afgeleefde tweewieler.



Hij en zijn vrienden sprongen soms voor de lol bij hoge snelheden achterwaarts van hun fietsen, om het ding onbemand te zien doorrollen en na een flauwe zwenking ergens tegenaan tot stilstand te zien komen, meestal een geparkeerde auto die direct een hinderlijke gejank uitstootte. Een lollig spelletje, maar hun fietsen hadden er zichtbaar onder te lijden.



Ja, dacht Joris, die fietsen: twee die altijd met de grootst mogelijk controle en zuinigheid worden bestuurd en eentje die maar wat rondrijdt. Onbemand.



Terwijl hij in de deuropening van de spreekruimte de forse hand van Hofman schudde en achter zijn ouders aan de stille ruimte betrad, op een aangewezen stoel ging zitten en toezag hoe de drie bezorgde volwassenen om hem heen plaatsnamen, vroeg Joris zich af of het zinnetje dat hij naar Munniksma had geroepen, misschien toch de auto was waartegen hij écht tot stilstand zou komen, total loss.

Een leraar – zo iemand.Wessel te Gussinklo, De hoogstapelaar Op een oktoberavond dekte Joris samen met zijn zusje de tafel, toen de huistelefoon ging. Zijn...

They lead a solitary life, floating about in the darkness of the middle depths of the ocean. Under such circumstances it would be very difficult to find a mate. Charles Tate Regan, The pediculate fishes of the suborder Ceratioidea



 De eenoog zal voorlopig niet meer op me springen. Mama vertelde dat hij nog wel even in het ziekenhuis moet blijven en niet naar zwemles komt. Ik had nooit gedacht dat ik het zou zeggen, maar ik vind het jammer dat hij weg is.



Behalve de holte in de linkerhelft van zijn gezicht was er in het begin weinig vreemds aan hem te zien. Hij leek me ietsje ouder dan ik, al werd hij net als iedereen in onze zwemklas nog elke zaterdagochtend gebracht en gehaald door zijn vader of moeder. Zwemmen kon hij niet zo goed, dat zag ik meteen. Ik hoorde een keer hoe Bram tegen Joey zei dat de eenoog al langer les had, maar dat hij nooit beter was gaan zwemmen, het bleef bij spartelen. Daarom moest hij nog een heel jaar met ons meedoen.



Ik probeerde me er niks van aan te trekken, maar zijn lege oogkas gaf me toch een raar gevoel. Als ik eraan dacht dat hij enkele meters achter me zwom, voelde het alsof dat gat me zou opslokken. Hoe zou het voelen als ik er met een vinger in mocht wroeten, dacht ik weleens. Of zou ik er eens aan mogen ruiken?



Net als de andere kinderen kwam ik amper in zijn buurt. Dat kwam niet door ons, maar door de eenoog zelf. Hij stelde zich altijd wat achteraan op en leek nooit veel aandacht te besteden aan de anderen. Ik was dan ook verrast toen hij na een aantal weken ineens bovenop me sprong vanaf de kant.



Tijdens de les is er nog niets aan de hand. Het schelle fluitje van badmeester Ton houdt ons in bedwang. Geen gestoei, geen geren, geen gespring. Baantjes trekken moeten we. Schoolslag, rugslag, borstcrawl – zelfs de vlinderslag probeert badmeester Ton ons al te leren, maar die lukt alleen Bram, Richard en Joey.



De rugslag vind ik het fijnst, dan kan ik naar het plafond staren dat boven me voorbijtrekt. Met mijn oren net onder water hoor ik het zoemen van onderwatermachines. Als het zwembad overal even diep was, zou ik voor altijd zo kunnen blijven doorzwemmen. Maar ik weet waar het water langzaam donkerblauw wordt – onder de zestiende tl-buis, net voordat het uiteinde van de hoge duikplank in beeld verschijnt – en daar voel ik bij ieder baantje een paniekerige drang om me om te draaien en verder te zwemmen op mijn buik.



In het diepe wil ik in de gaten kunnen houden wat er onder me gebeurt. Daar is het domein van de hengelvissen.



Na de les krijgen we van meester Ton een vrij kwartiertje. We spelen met de schuimmatten en -slierten. Soms rolt de meester de drijvende brug uit, waarover we naar de overkant proberen te rennen.



Bram, Richard en Joey springen van de hoge duikplank, maar dat durf ik niet. Ook van de lage ga ik nooit. Beide duikplanken hangen boven het donkerblauw en daar wil ik niet te diep in wegzinken. Ik ben bang dat de hengelvissen pijlsnel uit de diepte omhoog zullen schieten en in mijn voeten en kuiten zullen bijten, of dat ik hun glibberige schubben langs mijn enkels zal voelen glippen. Liever dobber ik met gesloten ogen op mijn rug in het ondiepe, volkomen alleen in de ruisende wereld.



Op dat moment ziet de eenoog zijn kans. Juist wanneer ik bijna ben vergeten dat ik ronddrijf in een zwembad, treft een benig lijf me vol in mijn buik en gezicht. Voor ik goed en wel doorheb wat me overkomt, voel ik door de stof van mijn zwembroek heen hoe mijn billen over de ribbelige tegels van de bodem schuren.



Proestend kom ik boven en kijk om me heen. De eenoog rent met vlugge stapjes naar de andere zijde van het bad. Daar springt hij er weer in om gauw met een waterpolobal te spelen alsof er niets is gebeurd.



De eerste keer dacht ik nog dat hij het per ongeluk deed. Misschien zag hij me niet, of kon hij afstanden niet goed inschatten. Maar de week erop deed hij het weer. Ook de derde keer overviel zijn sprong me en moest ik mijn verstand bij elkaar rapen, terwijl in het licht boven me de donkere schim al uit het water klauterde.



Pas na een maand kreeg ik een vermoeden wat hij met zijn aanvallen wilde bereiken: hij hoopte dat ik uit het zwembad zou klimmen en achter hem aan kwam. Hij en ik waren de enigen die tijdens het vrije kwartiertje alleen speelden. 



We waren de enigen die het domein van de hengelvissen meden.



Vorige week was het weer raak, maar deze keer was ik erop voorzien. De eenoog rende weg met kleine zwembadpasjes, keek om en zag tot zijn verbazing dat hij eindelijk zijn zin kreeg: ik zette me met mijn tenen af tegen de bodem, schoot uit het water, klom vliegensvlug uit het bad en achtervolgde hem. Zijn oog fonkelde als een parel. En hij lachte, voor het eerst, een hoog en huppelend geschater.



Met een grote boog belandde hij weer in het bad tussen de drijvende waterpoloballen en schuimslierten. Ik sprong achter hem aan en greep hem bij zijn schouders. De angst voor de gapende holte was verdwenen. Ik draaide hem naar me toe en keek hem strak aan in zijn glinsterende grijsblauwe oog. ‘Wat wil je van me?’ zei ik, feller dan ik me had voorgenomen. Gelukkig schrok hij niet van mijn toon. Hij giechelde weer, dook onder en zwom weg.



Toen gebeurde er iets wat ik nog steeds niet kan begrijpen. Ik zag door het rimpelende wateroppervlak heen dat hij niet meer spartelde, maar dat hij heel goed kon zwemmen, op een manier die ik nog nooit had gezien: hij zwaaide met zijn armen als krachtige vinnen naar achteren en maakte op hetzelfde ritme sierlijke golfbewegingen met zijn benen. Als een torpedo schoot hij bij me vandaan.



‘Nee!’ riep ik nog. ‘Niet naar de hengelvissen!’ Hij verdween al het donkerblauwe domein in. Daar sprong Joey net van de hoge.



Mama heeft die avond met meester Ton gebeld. Ik wilde per se weten hoe het met de eenoog ging. ‘Hij heet Ties,’ zei ze. ‘Je mag hem nooit meer de eenoog noemen.’ Ik was blij toen ze dat zei, omdat ik nu zijn naam wist en omdat het betekende dat hij weer terug zou komen. Maar mama zuchtte en zei dat dat kon tegenvallen. ‘Hij moet heel lang in het ziekenhuis blijven,’ legde ze uit. ‘Zijn nek is geknakt.’ Ik heb nog nooit een geknakte nek gezien, maar als je er zo lang voor in het ziekenhuis moet liggen, zal het vast ernstig zijn.



Joey is er vandaag wel. Hij zegt dat hij nog steeds pijn heeft in zijn rechterbil van het harde hoofd van de eenoog. ‘Van Ties,’ verbeterde ik hem.



Vandaag zal er niemand op me springen. Ik drijf met stijf dichtgeknepen ogen rond in het ondiepe en verwacht elk moment een voet in mijn buik of een elleboog in mijn gezicht. Niets. De onderwatermachines ruisen ongestoord door.



Straks, als het vrije kwartiertje voorbij is, gaat iedereen naar de douches, maar ik zal er niet bij zijn. Ik zal me onderwater in een hoek verschuilen, tot zelfs meester Ton naar huis is en ik het zwembad voor mij alleen heb. Als het donker is geworden, zal ik mijn schuilplaats verlaten. Daar, diep in het donkerblauw, zal ik ze betrappen, de hengelvissen met het lichtgevende bolletje aan de spriet op hun voorhoofd.



Ik weet het zeker: zij hebben het oog van Ties. Hij wilde het samen met mij gaan terugpikken, maar ik durfde niet. Vannacht zal ik me bewijzen. Ik zal zijn oog weggrissen van een van die lelijke vissenkoppen en het voor hem bewaren tot hij beter is.

They lead a solitary life, floating about in the darkness of the middle depths of the ocean. Under such circumstances it would be very difficult...

Winter 1

Winter 2

Lente 1

Lente 2

Lente 3

Zomer 1

Zomer 2

Zomer 3

Herfst 1

Herfst 2

Herfst 3

Winter 3

Twaalf verhalen over een huis, twee (bijna-)dertigers en vier seizoenen

Het is 29 december, een van de rare dagen tussen kerst en oud en nieuw die normaal ook al voelt als niet bestaande tijd. Louise ligt, tegen haar gewoonte in, nog in bed. Alles wordt anders. Alles voelt anders. Ze weet dat het dit jaar niets met de feestdagen te maken heeft, dat dit mysterieuze vacuüm ontstaan is sinds de kaarten zijn omgedraaid. Het is alsof de tijd op zichzelf vooruit loopt, alsof Emmie en zij nu al niet meer samenwonen. Sinds Emmie is afgewezen en zij is aangenomen, lijken hun levens die normaal altijd natuurlijk vervlechten nu als twee losse strengen naast elkaar te bestaan. Na Emmie’s huilbui op de kerstmarkt had ze even gehoopt dat het ijs nu juist weer gebroken was, dat ze opnieuw konden beginnen. Maar Emmie lijkt na het incident juist geslotener dan ooit. Louise heeft al eens – luider dan gewoonlijk – haar favoriete telenovela aangezet, in de hoop dat Emmie zou aankloppen en niet op antwoord zou wachten. Zichzelf binnen zou laten en op haar bed zou neerploffen alsof het haar eigen is. Maar ze kwam niet. Is dit hoe het vanaf nu zal gaan? Is ze op dit moment de stille getuige van een stervende vriendschap, is dit hoe doodbloeden er in de praktijk uit ziet? Ze had niet verwacht dat dat tussen hen kon gebeuren, laat staan dat het van zo dichtbij waar te nemen zou zijn, dat het sterfgeval plaats zou vinden in dit huis. Louise staat op en trekt aan het bobbelige plastic koord van het rolgordijn, een fel wit licht dringt samen met een vlaag kou de kamer binnen. Buiten is alles wit en ijzig. Met een zucht nestelt ze zich weer op haar bed, wikkelt de sprei om zich heen. Er klinkt een klop op de deur. Emmie laat zichzelf nog niet binnen, lijkt te wachten op antwoord. Louise heft zich een stukje op.                 ‘Ja?’ De deur gaat open, Emmie steekt schuin haar hoofd om het hoekje, haar krullen dansen onder haar linkeroor. ‘Ik ben even boodschappen doen, heb jij nog iets nodig?’ Louise schudt van nee. Emmie doet de deur zachtjes dicht. Louise kruipt weer terug onder de sprei. Ze fietst over een lange houten brug, een steiger eigenlijk, ja het is een steiger met aan weerzijden water. De oevers ziet ze niet. De planken van de brug zijn rafelig wit, kleine ijskristallen op elke individuele houtsplinter. Ze moet balanceren. Ze moet niet uitglijden. Ze moet heel geconcentreerd, heel precies, ze mag niet – Wat is het zwaar. Ze trapt, traag, kruipt vooruit, het kost haar de grootste moeite om op dit tempo de fiets recht te houden. Wanneer heeft het ooit eerder zo hard gevroren? Ze denkt aan de vissen in het meer onder haar, hoe ze ingekapseld moeten zijn door de modder om te overleven, ze denkt aan de door en doorkoude geschubde lijven die voor dood door kunnen, maar in de lente toch weer tot leven komen. Ze denkt aan het ijs wat zich vormt tot bloemen, hoe ze smelten en hoe de grond hun smeltwater drinkt tot er weer echte bloemen omhoog komen. Het stuur trilt, zwabbert, steeds harder, ze moet blijven trappen. Plotseling voelt ze het gewicht verplaatsen zonder dat ze zelf iets doet. De armen stevig om haar middel. Emmie zegt: ‘Echt iets voor jou om geen tandem te huren.’ Echt iets voor haar, ja. Ze kijkt op haar wekker. Ze moet in slaap gevallen zijn, want het is ineens uren later. Buiten is het al schemerig. Louise’s mond voelt droog, plakkerig. Er is iets vreemds aan de hand, al kan ze niet plaatsen wat. Er komt geen licht onder haar deur door. De gang is donker. Er is geen geluid. Is Emmie al terug? Louise rekt zich uit en loopt naar de woonkamer.                 ‘Em?’ Ze controleert haar telefoon. Niets. Ze kijkt in de keuken. Er lijken geen boodschappen te zijn gehaald. Emmie is nog niet terug geweest. Ze pakt opnieuw haar telefoon, belt. Na een paar keer overgaan neemt Emmie op.                 ‘Hee, waar zit je?’                 ‘Ik ben in het ziekenhuis.’                 ‘Wat? Wat is gebeurd?  Welk ziekenhuis? Moet ik komen?’ Ze hoort Emmie snikken. ‘Wil je dat doen?’ Met stijve bewegingen peutert Louise de handschoenen van haar verkleumde vingers. Het openbaar vervoer duurde te lang, ze heeft geen auto, dus ze is op de fiets gesprongen. De vrouw achter de balie kijkt even naar haar scherm, zegt dan dat ze de gele lijn moet volgen, kamer 121. Ze zet grote gehaaste stappen, ook al zei Emmie aan de telefoon dat het niet zo urgent was, niks levensbedreigends, dat dachten ze tenminste. Als ze de hoek om komt ziet ze Emmie al liggen. Klein, bleek, met haar ogen dicht en haar krullen aan haar voorhoofd geplakt. Aan haar arm zit een infuus. Louise houdt haar pas in, haast behoedzaam loopt ze naar het bed. Emmie’s ogen gaan open met de naderende voetstappen.                 ‘Je bent er.’ Emmie’s onderlip trilt, het is de meest hartverscheurende onderlip die Louise ooit heeft gezien, tot haar schaamte schiet ze direct zelf vol.                 ‘Wat is er gebeurd?’ vraagt ze snikkend, en grijpt Emmie’s hand. Emmie veegt onhandig de haar tranen weg met de arm waar het infuus aan zit. ‘Ik was in de supermarkt en de pijn werd ineens zo intens.’                 ‘Je buik?’ Emmie knikt, ze ziet er beroerd uit, kleverig en slap. ‘Ik had al pijnstillers genomen voor ik wegging, maar het hielp niet. Ik liep tussen de schappen en ineens werd het zo erg dat ik niet meer wist waar ik het moest zoeken. Ik ben gaan zitten tegen de koeling en toen ben ik blijkbaar flauwgevallen. Toen ik bijkwam zat er een vakkenvuller bij me op de grond, en een vrouw die de ambulance belde. Daarna ging het heel snel.’                 ‘Jezus. En wat zegt de dokter?’ Emmie fronst, de frustratie wint het kennelijk even van de vermoeidheid en de pijn. ‘Ik heb al die fucking artsen al honderd keer uitgelegd dat ik elke maand heftige pijn heb als ik ongesteld ben en als ik m’n eisprong heb, dat het nu alleen erger is dan normaal maar dat het andere maanden ook geen pretje is. Dat ik al heel vaak onderzocht ben. Ze dachten eerst dat ik een blindedarmontsteking had, maar dat is niet zo. Wist ik eigenlijk al. Mijn bloed is getest, alles oké. Ik heb een echo gehad, daarop was alweer niks geks te zien. Ik wacht nu tot de radioloog tijd heeft.’                 ‘Heb je al iets gekregen voor de pijn?’                 ‘Een gemene prik in mijn rechterbil. Helpt goed.’ Emmie probeert dapper door de emoties heen te grijnzen. ‘Vond ‘t wel lekker, ergens. Wordt een sexy blauwe plek.’ Louise kijkt naar Emmie’s gezicht, de luchtige façade die ze zelfs nu ondanks alle overduidelijke woede en angst probeert op te houden. Ze voelt tot haar schrik het boze beest omhoog komen, het beest wat zich voor het eerst in haar roerde die avond met Halloween en die sindsdien steeds vaker moet temmen, ze knijpt hard in Emmie’s hand. ‘Hoezo heb je me niet gebeld?’ Emmie kijkt weg, trekt haar hand terug. ‘Ik wilde je niet ongerust maken.’                 ‘Godsamme Emmie. Ik wil me ongerust om je maken. Snap je dat?’  Emmie kijkt nog steeds weg, zegt niks. ‘Waarom vertel je me nooit wat?’ Emmie staart naar de dekens, bijt op haar lip om niet te huilen, het is gekmakend. ‘Waarom vertel je me de belangrijkste shit niet, Emmie? Hoezo bel je me niet als je in het ziekenhuis ligt? Waarom moet ik jóu bellen om erachter te komen dat er zoiets aan de hand is?’ Ze voelt hoe krom, hoe haast pervers het is om boos te worden op een klein, moe meisje in een ziekenhuisbed. Ze heeft Emmie nog nooit zo gezien, de halfbakken grijns allang vervaagd, de tranen lopen inmiddels weer geluidloos over haar wangen. Ook Louise huilt, ze geeft Emmie een onhandige knuffel.                 ‘Sorry. Sorry dat ik zo boos doe, ik ben gewoon zo –‘                 ‘Ik weet ook niet waarom ik je niet gebeld heb,’ snottert Emmie. ‘Ik vind het zo moeilijk en ik wist gewoon niet hoe je zou reageren met alles wat er tussen ons aan de hand is.’                 ‘Er is niks aan de hand.’                    ‘Er is wél wat aan de hand,’ snikt Emmie. ‘Alles is zo anders tussen ons de laatste tijd.’ Louise wrijft hard in haar ogen om haar tranen weg te vegen en pakt dan Emmie’s kin vast.                 ‘Luister. Er is nooit zoveel aan de hand dat we elkaar niet bellen als er iets gebeurd. Je mag me volgende keer niet bellen, je moet me bellen. Oké?’ Emmie glimlacht zwakjes. ‘Oké.’ Het is druk in het ziekenhuis. De radioloog laat lang op zich wachten. Louise heeft thee uit een machine gehaald en is daarna naast Emmie in het bed gekropen. De verplegers hebben hen al een aantal keer raar aangekeken, maar dat kan Louise niet schelen. Buiten wordt al stiekem het eerste vuurwerk afgeschoten. Emmie’s ergste pijn lijkt gezakt, ze heeft weer wat kleur op haar wangen en lijkt vooral behoefte te hebben om te kletsen. Ze zijn vervallen in een melig gesprek over onwaarschijnlijke situaties waardoor je bij een dokter kunt belanden.                 ‘Weet je nog vorig jaar met oud en nieuw op de Pauwstraat? Dat Rico per se die pittige borrelnootjes met zijn mond wilde vangen en er toen één precies in zijn oog kreeg?’ Emmie grinnikt. ‘Dat had zomaar helemaal mis kunnen gaan.’ Ze legt haar hoofd tegen Louise’s schouder. ‘Thanks dat je hier bent.’                 ‘Natuurlijk.’  Emmie rekt zich uit, trekt een pijnlijk gezicht omdat ze kennelijk het infuus even vergeten was. ‘Heb je eigenlijk nog goede voornemens?’ Louise staart even voor zich uit. Ze heeft er al veel over nagedacht, maar een groot deel van haar voornemens hebben te maken met de nieuwe fase die op haar wacht, het leven wat ze hoopt te beginnen in Nijmegen. ‘Meer lol hebben dan Daan?’ antwoordt ze dan maar. Emmie kijkt haar sceptisch glimlachend aan. ‘Dat is zo 2018, Lou. Daar ben je volgens mij allang klaar mee.’ Ze laat een stilte vallen, neemt dan een hap lucht, zucht. ‘Wat zijn echt je voornemens? Happily ever after in Nimma?’ Louise glimlacht verlegen. ‘Zoiets ja.’                 ‘Tell me more.’                 ‘Mijn goede voornemen is om me niet meer te schamen.’ Emmie tuit goedkeurend haar lippen. ‘Nice.’                 ‘Ja toch? Ik wil me niet meer schamen voor zoekende zijn en dingen niet zeker weten. En ook niet voor een dertiger zijn met een huisgenoot, of een dertiger zonder koophuis of man of kinderen. Ik wil gewoon doen wat ik doe en dat allemaal heel normaal, nee niet normaal, gewoon echt oké vinden.’ Emmie knikt nadenkend. ‘‘Laatst las ik een quote van Epictetus: “Niet de dingen zelf maken de mensen van streek, maar hun denkbeelden erover.” Je begint misschien wel een stoïcijn te worden, Lou.’ Emmie lacht, draait zich voorzichtig wat meer op haar zij. Louse draait zich wat naar haar toe, het dekbed van het ziekenhuis ruikt synthetisch. ‘Er zijn trouwens dingen waar ik me wel voor moet schamen. Hoe onredelijk boos ik tegen je heb gedaan met Halloween, bijvoorbeeld.’ Emmie haalt haar schouders op. ‘We hadden misschien gewoon eerder aan de bel moeten trekken met bepaalde dingen. Irritaties aangeven. Maar laten we daar niet te lang bij blijven hangen. Niet nu.’ Louise pulkt aan een draadje van Emmie’s kussen. ‘We moeten het er toch een keer over hebben.’                 ‘Ik weet het en je hebt gelijk. Maar dat gaan we echt nog doen, beloofd. Alleen liever als ik niet als een natte washand in een ziekenhuisbed lig.’                 ‘Fair enough. Terug naar koetjes en kalfjes. Wat zijn jouw goede voornemens?’ Emmie loeit goedkeurend, denkt dan na. ‘Hmm. Het patriarchaat kapotslaan. Een magisch geneesmiddel voor mysterieuze vrouwenziektes uitvinden.’ Ze kijkt met een schuin oog naar Louise. ‘En avonturen beleven in Nijmegen, natuurlijk. Hoe leuk, een hele nieuwe stad die we samen onveilig kunnen maken.’ Er komt een verpleegster naar hen toegelopen. ‘Mevrouw Visser? Ik heb de resultaten van de testen die we net hebben afgenomen.’ Emmie veert een stukje op. ‘En?’                 ‘U bent niet zwanger en heeft ook geen soa.’                 ‘Nou, met die meevaller kunnen we het nieuwe jaar in.’ De verpleegster glimlacht beleefd. Louise port Emmie tegen haar schouder. ‘Dus je komt me opzoeken?’                 ‘Reken maar. Ik hoor net dat ik in ieder geval soavrij ben dus ik kan er flink tegenaan.’                 ‘Je bent vreselijk.’                 ‘I know, darling. Ik heb nog één laatste voornemen, heel belangrijk. Wil je het horen?’ Louise schudt haar hoofd, zet zich schrap voor een smakeloze grap. ‘Kom maar door.’ Emmie kijkt haar aan met een ongewoon serieuze blik. ‘Ik ga je voortaan altijd bellen en het direct vertellen als er iets is.’ Louise glimlacht. ‘Goed zo.’ Dan grijnst Emmie. ‘Altijd hè? Met alles. Maakt niet uit voor wat, als er maar iets is. Ik bel je om 12 uur ’s nachts om je te vertellen dat er een velletje van een appel tussen mijn tanden zit. Heel vervelend is dat. Of eh, om je te vertellen dat ik geen matchende sokken draag. Dat de shampoo bijna op is. Niet helemaal, bijna. Of dat ik –‘ Louise trekt aan Emmie’s oorlel. ‘Het is je geraden, bengel. Altijd bellen.’                 ‘Au. Ja mama.’

Het is 29 december, een van de rare dagen tussen kerst en oud en nieuw die normaal ook al voelt als niet bestaande tijd. Louise...

Het is winderig, grauw en kil, maar Emmie en Louise lopen toch over de Zweedse kerstmarkt. Lampjes wiegen onrustig heen en weer, de kramen zijn gevuld met schapenvellen, houten kerstversiering en rendieren van alle maten en materialen. Emmie nipt van haar hete glögg, de Zweedse glühwijn waar tot haar teleurstelling geen alcohol in zit.                 ‘Volgens Zweeds gebruik! In Zweden wordt er geen alcohol verkocht op de kerstmarkt.’ De verkoopster zei het trots, was duidelijk zelfingenomen door de mate van Zweedse authenticiteit die ze meebracht naar dit Nederlandse plein, en ze hadden helaas al afgerekend. Nu loert Emmie naar de slijterij bij de uitgang van de markt, vraagt zich af of het problematisch is om zelf iets te halen en daarmee hun drankjes te verfraaien. Ze kan het opkikkertje wel gebruiken. Het begint te miezeren. Snel propt ze het laatste stukje pepparkakor dat ze bij de wijn kreeg in haar mond.                 ‘Misschien hadden we toch beter pepernoten kunnen bakken,’ zucht Louise, terwijl ze met een opgetrokken neus naar de lucht kijkt. Maar Emmie is blij dat ze dat niet gedaan hebben. In de kleine keuken is maar weinig afleiding, alleen zij en Louise en de hete oven, de geuren van kaneel en kardemom. De huiselijke mal waar ze ooit zo goed samen in pasten, lijkt gekrompen. Het is beter om buiten te zijn, om uiteen te kunnen waaieren. Dit uitje voelt als de zoveelste hardnekkige poging om te doen alsof het gesprek met Halloween geen impact heeft gehad. Alsof alles kan blijven zoals het is zolang ze gewoon verder gaan en vasthouden aan hun gewoontes. Ze bezoeken ieder jaar een kerstmarkt, ze bakken ieder jaar pepernoten. Maar wat betekenen die dingen nog nu er zulke hoge woorden gevallen zijn? Over de ruzie zelf hebben ze het niet meer gehad. Het voelt als een gebroken vaas waarvan ze angstvallig de scherven tegen elkaar blijven drukken, alsof het porselein dan vanzelf weer heel wordt. Dat werkt niet zo, weet Emmie, maar ze heeft geen idee hoe het dan wel te repareren, en steeds als ze daarover nadenkt raakt ze er bozig van overtuigd dat zij ook niet degene is die dat uit moet zoeken. Het is Louise die ineens de aanval opende, Louise die met de lijm moet komen.                 ‘Pepernoten kan een andere keer nog.’ zegt Emmie, al hoort ze het gebrek aan overtuiging in haar stem. Ze positioneert zichzelf onder een luifel, waar ze net doet alsof ze geïnteresseerd is in een uitzonderlijk enge kerstkabouter om uit de wind en de regen te staan.                 ‘Vind je die leuk?’ vraagt Louise verbaasd als ze naast haar opduikt.                 ‘Alsjeblieft zeg,’ mompelt Emmie, terwijl  ze vanuit haar ooghoeken naar de verkoopster kijkt. HYGGE staat er op haar trui. ‘Is dat niet juist Deens?’ Louise haalt haar schouders op. ‘Deze hele kerstmarkt ademt Scandi-fusion.’ Met een volgende windvlaag duwen ze zichzelf nog wat dieper de kraam in, onderwerpen de kabouters die onder de heater staan aan intensief onderzoek.                 ‘Die zijn helemaal handgemaakt,’ zegt de hygge-trui blij.                 ‘Erg fraai,’ liegt Emmie. Ze kijkt verontrust naar Louise die één van de griezels opgetild heeft.                 ‘Louise, ik sta hier alleen voor de verwarming,’ sist ze tussen haar tanden. ‘Het is niet voor ons.’ Emmie voelt de steek in haar borst, maar zegt niks. Louise praat gewoon verder. ‘Ik heb mijn schoonzus getrokken met Sinterklaas, en zij houdt erg van dit soort ongein.’ Louise kijkt met samengeknepen ogen naar de dikke, vilten neus van de kabouter. ’Hoewel, dit is op het randje, zelfs voor haar.’ Emmie kijkt weg. ‘Ohja, Sinterklaas. Ik vergeet soms dat jullie dat nog vieren. Familietraditie en al.’                 ‘De enige traditie is dat we Sinterklaas gebruiken om een jaar lang aan opgehoopte oordelen aan elkaar te dichten.’                 ‘Ohja, dat verhaal van toen je bleef zitten in 3VWO. Zullen we trouwens maar een andere kraam met een heater zoeken?’ Ze staan al een tijdje bij een kraam met potten honing en jam als Emmie haar horloge checkt. Er zijn sinds de laatste keer dat ze keek pas vijf minuten voorbij. Ergens tussen de miezer en het ongemak heeft de dag besloten zich eeuwig uit te rekken, als een lap deeg die steeds dunner wordt maar niet wil scheuren. Louise staat naast een grote pyramide van truttige jampotjes en heeft duidelijk besloten dat ze het gezellig wil hebben. Ze keuvelt, zingt in het Engels mee met de Zweedse kerstliedjes die ze denkt te herkennen, en maakt contact met iedereen die haar een half oog waardig gunt. Nu is de jamverkoopster het slachtoffer.                 ‘Alles ziet er heerlijk uit.’                 ‘Dank u wel, mevrouw.’                 ‘Nee, u bedankt. Is dit nou allemaal zelf gemaakt?’  De verkoopster steekt van wal met een lang verhaal over bramen die bij de kust groeien en daardoor een unieke smaak krijgen. Louise reageert op deze informatie alsof iemand haar vertelt dat ze de loterij heeft gewonnen. Emmie haat het als Louise zo overdreven hartelijk doet. Het is een toneelstukje waar ze bedreven in is, de schone schijn die ze met de paplepel ingegoten heeft gekregen. Alles viel op z’n plek toen Emmie Louise’s ouders voor het eerst ontmoette. Keurig, strak, twee marmeren glimlachende gezichten. Louise’s moeder had de uitstraling van een stepford wife, haar vader deed Emmie denken aan een ongelukkige combinatie van Don Draper en Jan-Peter Balkenende. Nu Emmie Louise in gesprek ziet met de jamverkoopster voelt ze zich ineens erg moe. Moe van haar eigen ergernis, en plaatsvervangend moe voor iedereen op de kerstmarkt die zo hard probeert er iets gezelligs van te maken ondanks de kou, de regen, en nouja, alles.                 ‘Zullen we jam meenemen, Em?’                 ‘Ja, kan.’                 ‘Dan kunnen we behalve pepernoten ook thumbprint cookies bakken.’ Louise heeft de bakambities kennelijk nog niet losgelaten. De jamverkoper mengt zich in het gesprek. ‘Oh, thumbprint cookies, heerlijk. Daar is deze jam erg geschikt voor.’                 ‘Hoor je dat Em?’                 ‘Klinkt goed,’ zegt Emmie in de hoop van het hele gedoe af te zijn.                  ‘Twee potten?’                 ‘Ja hoor.’ De verkoopster steekt met joviale gebaren de jam in een papieren tasje en plakt er ter versiering een stukje gedroogde maretak aan vast.                 ‘Anders nog iets?’                 ‘Em? Jij?’                 ‘Nee, ik zit wel goed.’ De jamverkoopster lacht alsof Emmie iets heel leuks zegt. Dan vraagt ze plotseling: ’Zijn jullie al lang samen?’ Ze ziet Louise schrikken, een fractie van een seconde breekt er iets werkelijks door in haar gezicht. Dan keert de glimlach terug.                 ‘Nou, we gedragen ons soms misschien als een getrouwd stel maar we zijn gewoon vriendinnen,’ zegt Louise lieflijk.                 ‘Oh, sorry, ik dacht –‘                 ‘Jij dacht: twee potjes voor twee potjes.’ Emmie kan het niet laten. De vrouw bloost hevig, Louise kijkt Emmie kort verontwaardigd aan. Emmie grijnst, voor het eerst vandaag. Ze staan al even bij de volgende kraam (houten ornamenten) en Louise heeft Emmie nog niet aangesproken op haar grap. Het is onkarakteristiek, en Emmie weet nu heel zeker dat Louise te hard haar best doet. Als alles normaal was geweest, als ze inderdaad gewoon door zouden gaan als voorheen, dan had Louise haar nu een veeg uit de pan gegeven omdat ze die arme vrouw zo te kakken had gezet. En daarna hadden ze er samen om gelachen. Dat was hun dynamiek, dat was de balans. Emmie die in haar brutaliteit soms net te ver ging en door Louise terug naar het redelijke werd getrokken, Louise die juist bij Emmie toe kon geven aan haar rafelrandjes en duistere gevoel voor humor. Nu loopt Louise bij haar nog meer op eieren dan ze bij de rest van de wereld doet.                 ‘Ik ga even een wc opzoeken. Mag ik de spullen bij jou laten?’                 ‘Sure.’ Louise geeft Emmie de papieren tasjes vol kerstfrutsels en loopt richting een enorm lichtgevend rendier die voor de toilethokken staat. Terwijl Emmie op Louise wacht, bekijkt ze haar telefoon. Met een schokje in haar maag ziet ze drie gemiste oproepen van haar begeleidster Hannah. Wat nu? Terugbellen? Eerst haar e-mail checken? Terugbellen. Hannah neemt gelijk op. ‘Heb je het al gelezen?’ Ze kan niet inschatten hoe Hannah klinkt. Hoog in de emotie, dat wel, maar welke emotie?                 ‘Nog niet, ik heb jou eerst teruggebeld.’                 ‘Ik ben furieus.’                 ‘Dat klinkt niet goed.’ zegt Emmie in haar beste poging kalm over te komen.                 ‘Het is je reinste vriendjespolitiek. Wat is de academie toch een smerige wereld.’                 ‘Ik heb het nog niet gelezen.’                 ‘Ik dacht echt dat je binnen was. Emmie, het spijt me zo erg.’                 ‘Ik ben het niet geworden?’                 ‘Ze zijn toch gegaan voor de andere kandidaat.’                 ‘Die vent van Cambridge?’                 ‘Ik mag dit eigenlijk allemaal niet zeggen maar het is – ja, ik heb er geen andere woorden voor. Gehaaid, ja. Vriendjespolitiek. Nepotisme, noem het hoe je wilt. We weten toch precies hoe dit gegaan is. Oh, ik mag dit eigenlijk niet zeggen maar ik wéét gewoon –‘ Emmie luistert allang niet meer naar Hannah’s relaas. Met klamme handen controleert ze haar inbox. Een mail van de administratie van Oxford. We’re sorry to inform you…Ze heeft zich te vroeg rijk gerekend. Hoe heeft ze zo stom kunnen zijn? Het hele proces had haar zo neurotisch enthousiast gemaakt, en Hannah was zo overtuigd van haar kunnen, alles leek zo goed te gaan, dat ze er helemaal geen rekening meer mee had gehouden dat ze nog zou kunnen afvallen. Maandenlang heeft ze zichzelf kennelijk voor de gek gehouden, zichzelf zien rondstappen over de Britse campus. Het is deze fantasie die het afscheid van Louise, en ook de wrange smaak rondom de ruzie en het onopgeloste ervan, enigszins dragelijk heeft gemaakt. Ja, ze zou afscheid nemen. Maar er zou ook iets voor terugkomen. Iets groots, iets waardevols, iets helemaal voor haarzelf.                 ‘Het spijt me echt, Emmie. Ik vind het ongelooflijk dat het zo loopt,’ klinkt Hannah’s stem door de speaker van haar telefoon.                 ‘Ik moet gaan,’ zegt Emmie verdoofd. Ze hangt op. Met een laatste restje verstand graait ze de papieren tasjes die ze eerder heeft laten vallen van de grond en sjokt naar een lege arrenslee om in neer te ploffen.                  ‘Daar ben je.’ Louise komt aangelopen met twee karamelappels. Ze schuift naast Emmie op het bankje. ‘Volgens mij is deze slee bedoeld om mee op de foto te gaan. Wil je op de foto?’ Emmie schudt van nee. Ze is kotsmisselijk, zit voorovergebogen.                 ‘Heb je buikpijn?’ vraagt Louise. Ze voelt haar hand op haar rug, tussen haar schouderbladen. Hoe vaak heeft Emmie die handen al gevoeld? Hoe vaak hebben Louise’s handen haar de afgelopen jaren getroost en verzorgd? Ineens daalt er een klein lichtpuntje neer in Emmie. Als ze niet gaat, dan komt het tussen haar en Louise misschien toch nog goed. Met trillende handen neemt ze de karamelappel van Louise over. Louise glimlacht moederlijk naar haar.                 ‘Em, ik weet dat het de laatste paar weken niet zo chill tussen ons was. Maar ik heb een nieuwtje, en ik denk dat het onze situatie makkelijker gaat maken.’ ‘Wat dan?’ Emmie’s mond is te droog om van de plakkerige appel te willen happen, de karamel druipt langzaam over haar vingers.                  ‘Ik wilde het pas vertellen als ik het zeker wist, maar ik heb volgende week een arbeidsvoorwaardengesprek voor een baan in Nijmegen. Studentcounceling aan de Universiteit. De baan die ik eigenlijk hier in de buurt graag wilde hebben, maar niet gelukt is. Dus ik hoef niet te zoeken naar een nieuwe huisgenoot. Ik krijg zelf ook een frisse start, net als jij.’                 ‘Wow.’                 ‘Ja. Ineens echt een end of een era, hè?’ Louise glimlacht nog steeds, en ineens realiseert Emmie zich dat deze lach misschien niet gespeeld is. Een hete sensatie welt op van achter haar borstbeen, door haar keel en neus, in haar ogen, de warmte rolt plotseling over haar wangen, trekt koude sporen over haar huid. Haar lijf begint te schokken, ze kan het niet tegenhouden. Voor de slee staan een aantal mensen die graag op de foto willen.                 ‘Hoe lang duurt dit nog?’ vraagt een man bozig.                 ‘Zie je niet dat wij even met iets belangrijks bezig zijn?’ roept Louise fel terwijl ze haar arm om Emmie heen slaat. Emmie duwt haar gezicht tegen Louise’s schouder.                 ‘Dat gejank doen jullie maar ergens anders.’ Louise helpt Emmie overeind en graait de tasjes bij elkaar. Als ze samen uit de slee stappen, passeren ze de man die gretig hun plek inneemt.                 ‘Vrolijke feestdagen, hè?’ klinkt het sarcastisch. Tot Emmie’s verbazing steekt Louise haar middelvinger naar hem op. Ze wil erom lachen, en huilt daarom des te harder.

Het is winderig, grauw en kil, maar Emmie en Louise lopen toch over de Zweedse kerstmarkt. Lampjes wiegen onrustig heen en weer, de kramen zijn...

Louise zit in een krap hoekje van de metro, omringd door een groep vettig ogende pubers die de jongvolwassen melange van deodorant, knoflooksaus en energydrink verspreiden. Ze happen van broodjes döner en kijken naar filmpjes op hun telefoon waar ze zelf hard doorheen schreeuwen. Louise bekijkt haar reflectie in de donkere ramen van de metro. Catwoman is ze, een strak zwart pak spant glimmend om haar lijf, op haar hoofd draagt ze twee pluizige kattenoren. Naast haar neus heeft ze met een eyeliner snorharen getekend, haar ogen zijn verleidelijk en donker opgemaakt. Over het pak draagt ze losjes haar lange trenchcoat en een lamswollen sjaal. Het feestje was een desillusie geweest: de Halloween-housewarming was voor zeker negentig procent housewarming. Het Halloween-element zat in een paar karige griezel-snacks en een setje spinnenwebben aan de lamp. Ze was de enige vrijgezel in de hele woonkamer, het ongemak had ze gecompenseerd met wijn en veel luidruchtige grapjes over het vrijgezellenleven, iets dat niet per se aansloot bij de gesprekken van de rest van het gezelschap over het opstappen van Alexander Pechtold en de toekomst van D66. Het aanbod om te blijven slapen had ze haastig afgekapt: nog nooit was Louise zo blij geweest met de laatste trein als exit-excuus. Ze scrolt door haar telefoon en verplaatst e-mails naar het mapje ‘sollicitaties’, reactie van het bureau uit Utrecht, bevestiging van ontvangst uit Nijmegen, bedenkt zich dan dat ze teveel gedronken heeft om serieuze zaken af te handelen. Ze stapt uit en loopt het laatste stukje richting huis, de rode bladeren in het lantaarnlicht ritselen, na een zonnige herfstdag is nu definitief de kou neergedaald.                 ‘Nou, het is gebeurd.’ Louise trekt de deur met een klap achter zich dicht. Emmie ligt opgekruld onder een dekentje in de hoek van de bank. In de vensterbank staan kaarsen aan, in de hoek van de kamer de schemerlamp. Op de eettafel staat een uitgeholde pompoen gevuld met kaarsen, het DIY-Halloweenprojectje van eergisteren. Emmie trekt met een vragende blik haar koptelefoon van haar oren.                 ‘Oh hoi. Wat zei je?’                 ‘Lisa en Laurens zijn nu officieel zo’n stel geworden.’                 ‘Was het niet leuk?’                 ‘Ik moest m’n schoenen uitdoen bij de voordeur.’                 ‘Dus?’ Emmie heeft de koptelefoon nog vast, alsof ze van plan was snel weer terug in haar serie te duiken. Als ze Louise’s blik ziet, klapt ze de laptop demonstratief dicht, een gebaar van solidariteit.                 ‘Heb je wel eens gezien hoe Lisa hiervoor woonde?’ Emmie denkt even na. ‘Is dat waar we ooit dat huisfeestje hadden?’                 ‘Ja, dat huisfeestje waarbij je schoenen vastplakten aan het laminaat in de keuken en waar die vliegenstrip helemaal zwart zag van de fruitvliegjes. En Lisa had haar slaapkamerdeur dicht, maar ik weet honderd procent zeker dat het daarachter één grote tyfusbende was.’ Emmie grinnikt. ‘Oké, ja. Ik weet nog wel dat ik dacht: bij ons gaat dat huishouden zo slecht nog niet.’                 ‘Precies ja.’                 ‘En nu moesten je schoenen uit in de hal.’ Louise ploft neer naast Emmie.                 ‘Maar waarom is dat zo erg? Buiten het feit dat je catwoman-outfit wel echt om die hakken schreeuwt.’ Louise zucht, staat weer op en loopt naar de keuken. Ze trekt ongeduldig wat kastjes open en vindt een zak Maltezers. Uit de koelkast pakt ze een fles wijn, schenkt een glas vol voor zichzelf. Ze denkt aan het vragencanon tijdens de housewarming. Woont ze nog steeds samen met Emmie? Hoe voelt dat, op deze leeftijd? Is ze niet boos dat Emmie naar het buitenland wilt verhuizen? En lukt het al met het vinden van een nieuwe baan, een nieuwe partner, een nieuwe huisgenoot? Het medelijden droop van de gezichten, en Louise had niet de energie het allemaal op te dweilen. Toen Victor en Inge meedeelden dat er een klein wondertje onderweg was, had ze extra hard gejuicht om wat frustratie en jaloezie uit haar lijf te kunnen laten ontsnappen. Zo uitbundig hard, dat ook dit haar weer vragende blikken op leverde. Louise loopt terug naar de bank en laat opnieuw zich neervallen. Met een driftig gebaar scheurt ze de zak open en begint te eten zonder Emmie iets aan te bieden. Met een mond vol begint ze opnieuw te ratelen: ‘Lisa vond ineens een Laurens. En toen vonden ze samen ineens een koophuis waar de grond schoon is en nu loopt iedereen blijkbaar bij elkaar op sokken en praat over hypotheken en baby’s, zelfs op een fucking Halloweenfeestje.’                 ‘Ah. De horror,’ knikt Emmie meelevend.                 ‘Ik was als enige echt verkleed. Erger nog: ik was als enige sletterig verkleed. Sinds wanneer doen we dat niet meer? Nog een memo die ik blijkbaar heb gemist.’ Er zit een soort ruis in Louise’s borst. Een onstuimig geritsel, het jeukt en het prikt. Ze neemt een grote slok wijn. Emmie kruipt over de bank heen richting Louise en trekt het deken achter zich aan. Ze legt het over Louises benen.                 ‘Ik ga zo thee zetten, wil je ook een kopje?’  Louise heft haar glas wijn op. ‘Ik ben voorzien, dankje.’ Emmie kijkt even met een suggestieve blik van haar gezicht naar het glas, maar ze zegt niks. Dan trekt ze langzaam het zakje Maltezers los uit Louises vingers. ‘Niet zo gierig met die Maltezers, poes.’ Louise maakt een klauwachtige beweging en blaast, een poging haar irritatie in een grapje te uiten. ‘Gun mij m’n kleine pleziertjes.’ Emmie lacht. ‘Niet zo piepen, jij. Je hebt mij, toch? Dat is al een heel groot pleziertje. Stel je voor dat je met een duffe vent als Laurens samen zou moeten wonen.’ Typisch Emmie om precies dat zo uit te vergroten. Ze kent Laurens helemaal niet. En hoezo ‘je hebt mij, toch?’ Alsof dat nog zo’n vanzelfsprekend gegeven is. De irritatie proeft zuur, vreet zich omhoog naar Louise’s keel, maar Emmie kletst onnozel door.                 ‘Stel je voor: elke avond met hem gekookte aardappels eten. En eindeloos seksen in missionaris. Wedden dat hij heeft bedacht dat de vloer zo schoon moet? Misschien verwacht hij wel dat Lisa elke dag dweilt. Zo’n type lijkt het me wel.’ Louise weet niet wat ze van Emmie wil horen. Maar niet dit. Niet haar zoveelste oordeel over burgerlijke heterostellen. Het is niet de troost die ze zoekt, ook al weet ze niet goed wat ze dan wel wil vinden. Emmie kijkt haar aan met de blik van iemand die instemming verwacht. Ze zegt: ‘In dit huis wordt gewoon lekker niet gedweild. En zeker niet door vrouwen. Lang leve de plakvloer.’ Louise pakt de zak Maltezers terug. ‘Misschien moeten we dat toch wel eens gaan doen.’                 ‘Zo serieus,’ zegt Emmie in een laatste plagerige poging. Dan valt het stil. Louise kauwt hard op de chocolade, haar speeksel voelt dik van het biscuit, ze slikt door en spuugt dan haast de woorden uit. ‘Was je eigenlijk ook naar Oxford gegaan als ik je vriendin was?’ Ze voelt Emmie naast zich verstarren.                 ‘Wat zeg je nou?’                 ‘Als ik je vriendín was. Je geliefde, partner, whatever. Was je dan ook weggegaan?’ ‘Jezus Lou. Hoe moet ik dat nou weten?’ Emmie staat op en beent naar de keuken, Louise hoort haar de waterkoker vullen en daarna treuzelen, tijd rekken. Maar Louise is niet van plan om dit te laten rusten, het voelt goed om haar gedachten hierover eindelijk eens niet in te slikken. Ze neemt een nieuwe slok wijn en wacht tot Emmie’s tijd op is. Als ze terugkomt, haar gezicht nukkig, opent Louise opnieuw het vuur. ‘Even serieus. Stel je voor dat wij een stel waren.’ Emmie rolt met haar ogen. ‘Stel je voor.’                  ‘Dan was je niet gegaan. Toch?’ Het is geen vraag, Louise voelt zich ijzig, stellig, venijnig.                 ‘Sorry maar nu spreek je voor jezelf,’ zegt Emmie koeltjes terwijl ze in haar dampende mok blaast. ‘Ik weet niet hoe het zou zijn, en ik zie ook niet hoe het relevant is. Maar ik vind ik deze vraag echt heel lelijk en hypocriet.’                 ‘Hoezo nou weer hypocriet? Als jij mijn partner was zou ik je niet achterlaten.’  Emmie’s wangen worden rood, een teken dat ze zich opwindt. Goed zo, denkt Louise, wind jij je ook maar eens op over iets. ‘Exact,’ zegt Emmie. ‘Jij bent zelf degene die dat soort keuzes maakt, niet ik.’                 ‘Hoe bedoel je? Jij bent toch degene die weggaat.’  Emmie kijkt haar kwaad aan. ‘Als jij met Daan samen was gaan wonen – en dat was sowieso eerder vroeg dan laat gebeurd &#8211; en je was verder gegaan, dan had ik jou andersom nooit deze vraag gesteld. Je zou een huis kopen, kinderen krijgen, verder gaan. Alsof je dan nog naar mij om zou kijken. Alsof je je dan schuldig zou voelen. En ik zou het je niet eens kwalijk mogen nemen, omdat het de ‘normale’ weg is, en ik degene ben die afwijkt. Besef je je wel dat elke keer als jij iets vindt van hoe je leven loopt, je daarmee ook mij veroordeelt? Alles wat jij al maanden onvolwassen en treurig en leeg noemt, dat zijn dingen die mijn leven beschrijven. Maar ook ik heb verschillende levensfasen, ook al beweeg ik dan misschien niet richting huisje-boompje-beestje. Mijn nieuwe fase is geen man of vrouw of kind of huis, maar een PhD. Maar het is alsnog een grote stap, een nieuwe fase. Waarom zou jij wel vanzelfsprekend verder mogen naar iets nieuws en ik niet?’ Louise haat de controle waarmee Emmie haar tegenspreekt, de manier waarop ze altijd als de redelijke klinkt. Ze denkt maar aan één ding.                             ‘Aha. Natuurlijk komt het weer terug op Daan.’                 ‘Wat bedoel je daar nou weer mee?’                 ‘Je hebt hem nooit gemogen.’                 ‘Dit was totaal niet mijn punt maar eerlijk gezegd: hij heeft mij nooit gemogen.’                 ‘Jij was altijd aan het stoken.’ Louise is plotseling woest, het is alsof elk beetje opgespaarde ergernis plotseling als een grote samengeklitte bal omhoog komt.                 ‘Ik was niet altijd aan het stoken, ik vond het gewoon fucking irritant dat hij zo’n stereotype beeld had over biseksuelen, alsof –‘                 ‘Ja, ja, “een biseksueel onder zijn bed”, je bent hilarisch.’ Sneren, het scherpe, dat voelt goed. Emmie verliest eindelijk haar geduld, de harde schil is doorboord. ‘Godsamme, hoe jij hem altijd verdedigde. Alsof ik een of andere nymfomaan ben, van twee walletjes eet, nooit een nacht thuis slaap, alsof ik op iedereen verliefd word alleen maar omdat het kan.’                 ‘Ja want jij doet zo je best om dat beeld te ondermijnen.’                 ‘Dus als jij heel Londen platloopt met je dates ben je empowered en als ik het doe ben ik een slet?’                 ‘Jij fladdert altijd van de één naar de ander en toen je met Jorinde eindelijk –‘                 ‘Eindelijk wat? Zie je wel? Zie je wel dat het uiteindelijk gaat over hoe het zogenaamd moet? Jorinde heeft hier niks mee te maken. Waar gaat dit nou helemaal over? Wat is je fucking punt? Kom je er na al die jaren ineens achter dat je elke keuze die ik maak veroordeel?’                 ‘Jij veroordeelt mij! Je hebt me altijd veroordeelt, om Daan, om mijn liefdesverdriet, om wat ik wil, om alles!’                 ‘Om wat je wil? Je weet zelf niet eens wat je wil, je zeikt al jaren nergens anders over. Weet je wat? Ik heb hier geen zin in. Het is maar goed dat ik wegga.’ Emmie springt op en loopt naar haar kamer. Ze gooit de deur met een klap dicht. Louise hijgt na, woedend, misselijk, maar plotseling ook intens verdrietig. Ze kijkt naar haar reflectie in het raam en ziet dat ze nog altijd haar kattenoortjes draagt. ‘Mogelijk is de romp van de Boeing 737 MAX 8 in de Javazee gevonden. De Indonesische marine geeft aan dat er een 22 meter lang voorwerp onder water ligt.’ Het is een nasale stem, droog, mededelend. Nieuwsuur staat hard, Louise hoort het vanuit haar slaapkamer. Ze ruikt koffie, maar durft niet naar buiten. Ze heeft hoofdpijn, een droge keel, en vooral: spijt. ‘Op 29 oktober, kort na vertrek vanaf de internationale luchthaven Soekarno-Hatta in Jakarta, stortte het voertuig neer in zee. Alle 181 passagiers en 8 bemanningsleden kwamen daarbij vermoedelijk om het leven. Aan boord was onder andere de Italiaanse wielrenner Andrea Manfredi.’ De stem gaat over op een item rondom voetballers, en hoe er gisteren drie ex-profs overleden zijn. Dan valt het stil. Kennelijk heeft Emmie geen interesse in dode atleten. Louise neemt de stilte als een teken en opent haar deur.                 ‘Morning.’ Emmie zit aan tafel met een boek waarvan Louise niet gelooft dat ze het echt leest. Ze verdenkt haar er zelfs van dat ze het snel heeft gepakt toen ze Louise’s slaapkamerdeur hoorde. Louise herhaalt: ’Morning.’                 ‘Oh,’ zegt Emmie overdreven verstoord. ‘Hoi.’                 ‘Het spijt me.’ Het voelt als iets heets snel en haastig uit te oven halen en op het aanrecht kwakken, het moet eruit maar ze wil zich niet verbranden. Emmie kijkt alweer naar haar boek. ‘Dat zal.’ Louise voelt boosheid terug stromen in haar lijf, de emotie waarvan ze dacht dat die zich al teruggetrokken had. ‘Ga jij geen sorry tegen mij zeggen?’                 ‘Als je dat wil.’                 ‘Dat wil ik.’                 ‘Nou, sorry dan.’                  ‘Oké.’ Het helpt niets. ‘Ik ook sorry.’                 ‘Oké.’                 ‘Zullen we zo een rondje lopen?’                 ‘Ik moet aan mijn scriptie.’                 ‘Ah, ja. Ik moet ook aan mijn sollicitaties eigenlijk. Heb weer veel leuke dingen gezien.’                 ‘Succes.’                 ‘Dankje. Jij ook.’

Louise zit in een krap hoekje van de metro, omringd door een groep vettig ogende pubers die de jongvolwassen melange van deodorant, knoflooksaus en energydrink...

Het is laat in de avond. De eerste vallende bladeren buitelen in de wind langs het raam in het spookachtige licht van de lantaarns. Emmie staat voor de deur van Louise’s kamer. Ze hoort schelle stemmen door de speakers van een laptop. Louise kijkt graag stiekem naar slechte Spaanstalige telenovela, en noemt dit haar ‘Spaanse les’. Emmie deelt Louises fascinatie voor slechte soaps niet, maar samen rondhangen met slechte tv op de achtergrond geeft haar altijd een vredig en warm gevoel. Ze heeft het nodig. De kogel is door de kerk: een paar weken geleden heeft ze alles rondom haar toelating voor Oxford definitief afgerond (volgens Hannah is ze onofficieel zo goed als binnen), en in dezelfde week heeft ze alles afgekapt met Jorinde. Dat laatste was pijnlijk, en bovenal niet op haar initiatief. ‘Ik wil niet het gevoel hebben dat het alleen maar een vorm krijgt omdat ik in mijn eentje aan het duwen en trekken ben,’ had Jorinde gezegd. Ze klonk merkwaardig kalm. Toen Emmie de deur achter zich dicht trok, begon de achtbaan aan emoties. De eerste opluchting was haast gênant groot. Waarom voelde het in eerste instantie toch altijd zo lekker om afscheid te nemen? Toch liet de paniek niet lang op zich wachten. Golven van emoties over alles dat verandert. Met die golven spoelde ook iets melancholisch aan. Haar leven hier, het huis met Louise, hun kleine grapjes, hun simpele samenzijn: Emmie realiseerde zich ineens des te meer hoe groots dit allemaal is. Ze moet het voelen, ervaren, zich erin wentelen nu het nog kan. Emmie klopt op de deur, maar wacht niet af en glipt direct naar binnen. Als ze oogcontact maakt met Louise, laat ze zich op de grond vallen en grijpt Louises voet, die een stukje vanuit het bed steekt. ‘Mi amor!’                 ‘Is dit echt nodig?’ vraagt Louise op gemaakt verveelde toon, maar Emmie kan zien dat ze een lach probeert te onderdrukken.                 ‘Het is dit of een serenade van My Heart Will Go On met bijbehorende improv-dans.’                 ‘Dat zijn mijn opties?’                 ‘Wel als je wilt dat ik mijn affectie voor je toon.’                 ‘Laat dan maar zitten.’ Emmie is inmiddels op het bed gekropen en gooit een turkoois kussen naar Louises hoofd. Louise lacht en tilt het deken een stukje op, zodat Emmie naast haar kan komen liggen. Emmie nestelt zich onder de dekens, ze voelt dat Louise haar dekbed al heeft vervangen naar een winterdeken nu de avonden snel kouder worden.                 ‘Praat me bij.’ Louise wijst met haar vinger naar een latina met perfecte krullen en make-up in een smoezelig schort. ‘Maria heeft net ontdekt dat ze zwanger is van Jose, hij is de liefde van haar leven maar de liefde is natuurlijk weer eens verboden, het zal eens niet. Hij is namelijk rijk en zij is hun schoonmaakster. Oeh, daar komt de gemene moeder van Jose die hen uit elkaar probeert te houden. Oh ik hóu van haar jurk, ik weet dat zij de slechterik is maar ze is zo fabulous.’                  ‘Hoe oud is die meid?’                 ‘Die zwangere? Ze moet geloof ik achttien voorstellen ofzo.’                 ‘Jezus.’                 ‘Die komt ook prominent terug, ja. Kijk.’ In beeld verschijnt een goedkoop ogend stockbeeld van een standbeeld van Christus op een berg. Open armen, serene glimlach. Louise kijkt tevreden. ‘Ze gebruiken echt heel vaak exact dit plaatje tussen de scènes, zonder enige uitleg. Fantastische editing.’ In beeld verschijnen nu Maria en Jose, verwikkeld in een gepassioneerde zoen waarbij Jose Maria van achteren omarmd en hij met tedere gebaren over haar buik aait. Emmie kijkt met opgetrokken neus naar de laptop. ‘Wil Jose de baby houden?’                 ‘Hij lijkt me tamelijk enthousiast.’                 ‘Nu nog wel ja.’                  ‘Ik ben ook verbaasd hoor. Deze commitment is niks voor Jose.’ Emmie pakt haar telefoon uit het buidelzakje van haar fleecetrui. ‘Eens zien wat eigenlijk je opties zijn als je ongewenst zwanger bent daar. Naast biechten en je zorgen in de handen van de Heer leggen, bedoel ik.’ Emmie scrolt fronsend op haar telefoon terwijl Louise gefascineerd naar haar laptop blijft kijken. Na de hartstocht tussen Maria en Jose volgt inderdaad opnieuw een onverklaarbaar katholiek intermezzo, ze hoort Louise naast zich gniffelen. Emmie leest de informatie over abortus in Latijns-Amerika voor zichzelf. Ze weet dat Louise op dit moment geen interesse heeft in dit soort feitjes en gewoon naar de serie wil kijken. Ze hebben er al vaker discussies over gehad, Emmie’s neiging om informatie op te zoeken en daarover te willen praten terwijl Louise probeert te ontspannen. Als de aftiteling inzet, kan Emmie zich niet langer bedwingen.                 ‘Weet je wat het internet echt mist?’                 ‘Nou?’ Louise kijkt nog niet op van haar scherm, als Emmie niet opschiet zal ze een nieuwe aflevering aanzetten.                 ‘Een positief forum over abortus.’                 ‘Wat zeg je nou?’ Louise kijkt fronsend naar Emmie.                 ‘Ik dacht vorige week weer eens dat ik zwanger was en toen vond ik het echt een gemis.’                 ‘Godsamme Em, je moet niet dit soort dingen Googlen. Was het die gast uit de Ruijter laatst?’ Louise klapt de laptop dicht en draait zich op haar zij.                 ‘Ja. Ongelukje.’ Emmie heeft geen zin om daarover de details te vertellen. ‘Ik moet zeggen dat ik vaker dit soort dingen opzoek. Mijn PMS maakt me elke maand misselijk, dus ik google me met regelmaat suf op shit als ‘is dit ochtendmisselijkheid?’. En m’n cyclus is super onregelmatig sinds ik weer met de pil gestopt ben, en ik heb zoveel rare klachten en pijn. Maar goed, dit keer belandde ik dus in een abortus rabbithole.’ Emmie trekt haar knieën op tot onder haar kin en pulkt aan een gaatje in haar sok. Haar kleine teennagel, te lang niet geknipt, piept naar buiten. ‘Ik googlede ‘abortus ervaringen’. Voor het geval dat, weet je wel. Ik was echt heel bang dit keer, en ik wilde me mentaal voorbereiden als het nodig zou zijn. Maar het was allemaal echt fucking deprimerend.’                 ‘Mja. Abortus is ook best deprimerend.’ Ze ziet dat Louise haar best doet om niet veroordelend te klinken.                 ‘Tuurlijk. Maar het was niet alleen deprimerend omdat… Het was ook alles eromheen. Verhalen over klinieken waarbij je met allemaal andere vrouwen op een kamertje moet wachten, iedereen hysterisch. En ook iemand die 10 minuten na de ingreep alweer buiten stond, half stoned, helemaal verward. Dat kan toch niet. Dit is Nederland.’                 ‘Ik ken iemand die een heel fijne ervaring had qua kliniek.’                 ‘Echt?’                 ‘Ja. Tuurlijk was het pittig, hè. Het is niet niks. Maar ze had een lieve verpleegster, alles werd goed uitgelegd, ze kreeg soep met lettervermicelli achteraf, dat vertelde ze gek genoeg heel specifiek, die lettervermicelli, en ze mocht blijven liggen tot ze zich oké voelde.’                 ‘Kun je haar vragen of ze haar verhaal ergens op het internet wil zetten?’                 ‘Ik vertel het je nu toch.’                 ‘Ja maar ik wil het kunnen Googlen als ik in paniek ben.’  Louise heeft een nieuwe aflevering aangezet, maar Emmie kan niet goed inschatten of ze echt kijkt. Zelf staart ze naar het plafond, wat beplakt is met glow in the dark sterren, één van Louise’s innerlijk kind-projectjes. Ze voelt Louise naast zich ademen, ruikt de frisse appelachtige geur die ze niet opspuit maar die gewoon standaard om haar heen hangt. De menstruatiecup die Emmie in heeft zit net niet lekker, maar ze heeft geen zin om er iets aan te doen. Op een manier voelt het ongemak als de straf die ze moet dragen omdat ze dit onderwerp opgebracht heeft. Nu moet ze zelf op de blaren zitten, de stilte verdragen. Ze betrapt zichzelf erop dat ze vaak hoopt dat Louise van gedachten veranderd. Dat ze samen kunnen praten over de vanzelfsprekendheid van géén kinderen willen. Maar ze weet hoe diepgeworteld de wens van Louise is. Zelf ervaart ze haar baarmoeder als een tikkende tijdbom, een orgaan wat haar op elk mogelijke manier lastig valt. Maandelijkse pijn en ongemakken, 101 rare klachten en daarbovenop het zwaard van Damocles: de wetenschap dat haar lijf elke maand een knusse gastkamer prepareert, dat het vreemd genoeg een warm welkom biedt voor een hypothetische baby die haar geest op geen enkele manier wil ontvangen. Louise deelt dat gevoel niet. Toen ze tijdens haar relatie met Daan eens overtijd was, was er behalve paniek ook al een beslissing. Als het tóch raak was, als het toch zo zou lopen, dan zou het vroeg, onhandig, stressvol zijn. Maar ze zou iets van haar en Daan altijd een kans geven. Toen Louise eenmaal ongesteld werd, wist Emmie niet zeker bij wie de opluchting groter was, bij Louise of bij Emmie zelf. Zelf was ze al velen jaren bezig met kaas maken van haar gevoel. Tijdens haar studie was iets in haar altijd bezig met verzamelen, een onderbouwd verhaal te formuleren waarom het niet gek, zelfs normaal is om níet te willen. Ze fietste Simone de Beauvoir en Judith Butler elk gesprek in, het niet vrouw zijn maar tot vrouw gemaakt worden. Ze schreef een goed beoordeeld paper over het gedachtengoed van Monique Wittig, stelde vragen over de zogenaamde natuurlijkheid van een kinderwens bij vrouwen. Maar ook nu ze een heel arsenaal aan argumenten heeft om haar gevoel te bevestigen, blijft het knagen. De alarmbellen gaan af zodra ze Louise ziet kijken naar zwangere vrouwen, of hoort praten over kinderen. Eén romantisch glimlachje van Louise kan haar al de kast op jagen. Ze weet niet zeker of ze zich ergert aan Louise’s clichématige overschot aan moedergevoelens, of dat ze zich schaamt voor haar eigen gebrek. Feit is dat dat het voelt als een onoverbrugbare kloof. Ooit zal Louise zich definitief richting dat andere uiterste van het spectrum bewegen. Moeder worden, zoals iets in haar al moeder is sinds Emmie haar kent. Dat moment, die keuze, zal een veel grotere impact hebben op hun vriendschap dan bijvoorbeeld een verhuizing, daar is Emmie van overtuigd. Omdat ze vanaf dat moment niet meer gelijk zullen zijn. Zodra Louise moeder wordt, wordt nooit meer zoals dit: de slaperige avonden telenovela onder een plastic sterrenhemel. Louise rekt zich slaperig naast haar uit, haar voet tikt tegen Emmie’s enkel. Ze rolt zich op haar zij richting Emmie, de serie is afgelopen.                 ‘Waar denk je aan?’                 ‘Niks bijzonders.’ Emmie staart strak naar het plafond.                 ‘Jij denkt altijd aan iets bijzonders.’                  ‘Ik dacht aan dat ene liedje.’                 ‘Ohja. Heel specifiek.’ Emmie komt overeind en trekt de laptop naar zich toe, ze draait het scherm zodat Louise niet kan zien wat ze intypt. ‘Maak je klaar voor een matig enthousiaste fistpump.’ De matig enthousiaste fistpump is een dansmove die ze al jarenlang samen inzetten wanneer ze op plekken komen waar tamme muziek aanstaat. Louise gaat op haar knieën op het bed zitten, haar opgeheven vuist in de aanslag. Emmie zet Sky full of stars van Coldplay aan. Het geluid van de laptop klinkt plat en lullig, als ze beat begint, stoten ze samen met minimale bewegingen hun handen in de lucht. ‘Nou, dit is me een feestje hè,’ zegt Emmie zo monotoon mogelijk boven de muziek uit.                 ‘Zeg dat wel. Waarom dacht je hieraan?’ vraagt Louise, nog altijd lichtjes pompend. Ze schieten in de lach en laten zich beiden weer op het bed vallen. Emmie wijst naar het plafond. ‘Ik dacht aan dingen die gloeien in het donker.’ Louise glimlacht.

Het is laat in de avond. De eerste vallende bladeren buitelen in de wind langs het raam in het spookachtige licht van de lantaarns. Emmie...

Louise ligt op haar rug op een grote, ruwe badhanddoek. Ze heeft met haar ogen dicht in de zon gelegen en nu ze weer om zich heen kijkt, heeft alles een ijle blauwe gloed. Ze staart naar de horizon, de schuimende zee met ervoor het glooiende zand, een zicht wat regelmatig onderbroken wordt door rond stuivende kinderen, flanerende badgasten en trage oude mensen die hun gehele interieur mee het strand op lijken te slepen. Vanuit haar ooghoek ziet ze Emmie een flesje appelcider uit de koeltas naast de parasol tillen. Ze kijkt kort naar het flesje, werpt dan een stiekeme blik op Louise die naast haar ligt, en duwt het koude natte glas kort maar venijnig tegen Louise’s bovenbeen. Louise heft haar hoofd een stukje op en kijkt Emmie schamper aan.                 ‘Dacht jij soms dat ik hiervan zou gaan gillen?’                 ‘Ja, eigenlijk wel,’ antwoordt Emmie vrolijk.                 ‘Ik zag allang wat jij van plan was, jij draak. Ik anticipeerde erop.’                 ‘Je appelcipeerde erop?’ zegt Emmie grijnzend, terwijl ze een flesje aan Louise geeft.                 ‘Sukkel.’ Louise duwt het flesje een stukje in het zand.                 ‘Heb je trouwens al wat gehoord van je sollicitatie?’                   ‘Die van studentadviseur in Leiden bedoel je? Nee, nog niet helaas. Alleen bevestiging van ontvangst.’                 ‘Balen,’ antwoordt Emmie geeuwend. Vanachter haar zonnebril ziet Louise haar vriendin op haar gemak rondkijken naar de mensen om zich heen. Het is typisch Emmie om zo schaamteloos te vleeskeuren. Zelf probeert ze op plekken als dit juist expres niet om zich heen te kijken, een houding die ze principieel extra aanzet zodra ze met Emmie is. Vorige week heeft Louise koffie gedronken met Jorinde. Ze was aanvankelijk verbaasd over de uitnodiging, want ze spreekt Jorinde nogal sporadisch, maar eenmaal op het terras werd snel duidelijk waar het om te doen was. Jorinde liet niet al te subtiel doorschemeren dat al een hele tijd gemixte signalen van Emmie ontvangt, en leek van Louise te willen weten wat de stand van zaken is. Een wanhoopspoging om Emmie te bereiken. Niet Louise’s zaak, probeert ze zichzelf voor te houden. Niet mee bemoeien. Maar ze had eigenlijk wel van Emmie gehoopt dat die wat sensitiever zou omgaan met Jorinde. Ze kende Emmie’s laconieke date-gedrag maar al te goed, maar Jorinde was iemand uit háár kring. Een bekende, een fijne kennis waar Louise graag goed mee wilde blijven. Ze heeft geen zin om hier tussen te zitten. Louise laat demonstratief haar hoofd op haar handdoek zakken om de nonchalant rondkijkende Emmie aan haar zicht te onttrekken. Een ziltige bries bereikt haar neus, onvrijwillig doemt een beeld op van een grote hoeveelheid knippende krabbenscharen. Gisteravond keken ze een natuurdocumentaire over de zee, om ‘op een educatieve manier in de stemming te komen voor hun stranddag’, zoals Emmie had gezegd. Ze hadden wat Louise betreft net zo goed Jaws aan kunnen zetten. ‘Krabben staan bekend als wezens die graag de samenwerking opzoeken. Tenminste, zolang ze vrij zijn. Zodra ze gevangen zitten, treedt er echter een fascinerend effect op. Eén krab in een kooi is vaak in staat zichzelf te bevrijden als hij zijn best doet. Maar een groep krabben blijft uit zichzelf in de kooi zitten, zelfs als er geen deksel meer op zit: elke individuele ontsnappingspoging wordt neergesabeld door… het collectief! Kijk, hier zie je het gebeuren. Deze krab heeft een manier gevonden om zichzelf via de tralies van de kooi naar de uitgang te bewegen. Maar ho! Deze poging wordt gesaboteerd door de scharen van zijn soortgenoten! Liever samen gevangen dan vrijheid voor één!’  De stem van de verteller klonk opgewonden. Louise deelde zijn enthousiasme niet. Ze had medelijden met de krabben, die in hun paniek van gevangenschap blijkbaar niet meer konden samenwerken. Emmie vertelde onder het kijken dat ‘crab mentality’ een sociologisch onderzocht fenomeen was, dat het voorbij was gekomen bij gender studies. De beelden van de grote hoeveelheid krioelende pootjes en scharen hadden Louise de kriebels gegeven. Het lijkt haar ineens een stuk minder aantrekkelijk om vandaag de zee in te gaan, terwijl ze normaal juist gek op zwemmen is.                   ‘Hoe komen mensen toch aan zulke strakke buiken?’ vraagt Emmie plotseling. Louise kijkt op.                 ‘Over wiens buik heb je het?’                 ‘Dat kan ik niet zeggen, dan ben ik een viespeuk.’                 ‘Dat ben je ook. Is het de knappe brunette naast de blauwe parasol?’                 ‘Je kent me.’ Louise werpt een stiekeme blik vanachter haar zonnebril.                 ‘Ze ziet eruit alsof ze flink veel sport, dat is een gespierde buik. Maar het is ook genetisch, hoor.’                 ‘Ja?’ Emmie kijkt hoopvol van haar eigen zachte ronde buik naar het gezicht van Louise.                 ‘Ja. Zelfs in de tijden dat ik drie keer per week trainde stak mijn onderbuik nog een stukje uit. Ik heb het nooit zo plat gekregen,’ Emmie draait zich op haar buik en kijkt tevreden.                 ‘Fijn dat jij dat al getest hebt, dan kan ik mezelf dat leed besparen.’ Louise kijkt naar haar vriendin, die zich als een snorrende kat comfortabel in haar handdoek nestelt terwijl haar bikinibroekje een diepe streep in het vel van haar heup snijdt, een paar zwarte haren krullen vrolijk tevoorschijn vanonder het minieme stukje stof wat over haar billen spant. Louise kijkt voor de zoveelste keer vandaag naar beneden. Alles zit nog altijd netjes verpakt in het badpak wat ze vorige week na lang twijfelen heeft gekocht. Zijn de gaten voor de benen niet te hoog uitgesneden, is het decolleté niet te diep? Het was sexy, besloot ze, ze doopte het ding met enige branie haar ‘slettenbadpak’ en verklaarde tegen Emmie dat dit een nieuw tijdperk was waarin ze zichzelf aan de wereld zou laten zien. Maar nu ze eenmaal op het strand zit is haar zelfvertrouwen ver te zoeken. Ze voelt zich naakt, ze heeft het gevoel dat iedereen kijkt. Het helpt niet dat Emmie als een zeester naast haar ligt in die nauwelijks verhullende bikini. Louise zucht, draait zich net als Emmie op haar buik en pakt een Psychologie Magazine om haar gedachten te verzetten. Een half uur later gooit Louise het tijdschrift opzij. ‘Volgens deze test ben ik een ambivert. Ik krijg, afhankelijk van het moment en het gezelschap, wel of geen energie van mensen om me heen. Wat een zinloze uitslag.’ Het blad belandt met een plof in het zand. Emmie kijkt verstoord op, alsof ze ontwaakt uit een klein dutje. Ze rekt zich uit met een harde genoegzame kreun, Louise kijkt haar misprijzend aan.                  ‘Wat?’ vraagt Emmie slaperig.                 ‘Zo luid.’                 ‘Dit is zeker zo’n moment dat je geen energie krijgt van gezelschap,’ Emmie grijpt naar een flesje zonnebrand, spuit een dot op de opgehouden hand van Louise. ‘Wist je dat het woord ambi in het Latijn ‘van twee of meer kanten’ of ‘allebei’ betekent?’ Ze wrijft met stevige bewegingen de zonnebrand op haar dijen. ‘Zo, die zijn weer ingevet.’                  ‘Heb je geslapen?’                 ‘Een beetje half. Vooral ook lekker wat om me heen gekeken.’ Emmie grijnst, voegt dan toe: ‘Niet ambivert, wel ambiseksueel.’ Dan: ’Nee wacht, dat klinkt onverwacht bifobisch, alsof ik verward ben.’                  ‘Niet verward, wel een gluurder.’                 ‘Niet een gluurder, wel een levensgenieter.’                 ‘Potato potato.’ Emmie lacht de cynische toon van Louise weg. ‘Sorry maar er zijn toch gewoon ontzettend veel mooie mensen op dit strand? Net liep er een jongen voorbij met echt waanzinnige billen. En zag je net dat meisje dat hier aan het beachtennissen was? Echt crazy zo prachtig als zij was.’                  ‘Nou, zo kan ‘ie wel weer.’                 ‘Hoezo?’                 ‘Je beseft je toch wel dat als je een man was geweest, we dit als lockerroomtalk zouden bestempelen?’ Emmie kijkt haar schamper aan. Louise kromt haar benen voor haar borst, buigt haar armen om haar knieën.                 ‘Maybe. Dan is het toch nog ‘ns een keer leuk om een vrouw te zijn.’                  ‘Lekker hypocriet, Em. Hoe kunnen we ons beklagen over een dubbele standaard als we ‘m zelf in stand houden?’ Emmie kijkt weg, strijkt een krullende pluk haar achter haar oor. ‘Ik denk niet dat ik ‘m zelf in stand hou. Ik vind vrijuit over lijven en seks praten leuk en bevrijdend.’                 ‘Maar dat objectiveren…’ Met een ruk draait Emmie haar hoofd naar Louise.                 ‘Ik denk dat we praten over lichamen en seks connecteren met objectiveren omdat dat gebeurt vanuit de male gaze. En die betekent voor vrouwen vaak: onveilig zijn. Minder zijn. Platgeslagen worden tot je niet méér bent dan een bil of een borst. Maar dat is niet wat ik hier doe, vind ik. Ik zie dingen die ik mooi vind en benoem ze in de privé-setting van dit gesprek. Over vrouwen en mannen en iedereen daartussenin, precies zoals God het bedoelt heeft.’ Emmie wuift bevestigend naar boven, alsof er iemand vanachter de wolken de duimen naar haar opsteekt. Dan begint ze opnieuw hard over haar benen te wrijven, alsof de crème van daarnet nog niet voldoende is uitgesmeerd. Louise zucht. ‘Maar waarom benoem je het? Kun je dat niet gewoon laten? Dat loeren de hele tijd, het is zo… Banaal.’                 ‘Ik heb gisteren wel honderd keer iets gezegd over hoe mooi ik dolfijnen en vissen en zeewier vind, maar ik mag niet zoiets zeggen over iemands lichaam?’                 ‘Je hoeft niet zo gepikeerd te doen.’                  ‘Jawel, want dit is belangrijk voor me. Kijk, ik heb me jarenlang schuldig gevoeld als ik merkte dat ik naar vrouwen keek met de ogen van iemand die geïnteresseerd is. Maar het is niet mijn schuld dat seks zo lelijk is geworden door patriarchale opvattingen. Wat ik mooi en leuk vind is aan mij, dat ga ik niet censureren. Dat heb ik lang genoeg gedaan.’ Er valt een schaduw over Louises gezicht, Emmie is opgestaan en blokkeert de zon.                 ‘Ik ga even zwemmen. Tot straks.’ Emmie blijft lang weg. Boven de zee begint het te betrekken, een harde lauwe wind stuwt dikke donkere klonten wolk richting het land. Louise trekt een hoedje over haar hoofd en loopt richting de branding. Met een hand boven haar ogen scant ze de zee, maar het krioelt van de mensen. Ze kijkt naar een groep jonge vrouwen, de ene nog beniger en atletischer dan de ander, met hun voeten in het water. Ze staan samengeklit, gillen zodra er een golf te dichtbij komt, klampen zich aan elkaar vast. Een dikke vrouw komt met haar zoontje uit de zee. De groep lijkt nog dichter naar elkaar te trekken, te gonzen en smiespelen. Ziet de vrouw wat zij ziet? Louise voelt haar buik onaangenaam samentrekken, maar de vrouw grijpt het jongetje bij zijn hand en loopt zonder op te kijken richting de handdoeken, is vooral bezig haar kind richting huis te krijgen. De focus van het groepje lijkt nu te verschuiven. Kijken ze naar haar? Louise kruist haar armen voor haar borst. Stom, stom slettenbadpak. Dan ziet ze Emmie, die met een vermoeid gezicht en gekruisde armen de zee uit komt lopen. Louise loopt opgelucht naar haar toe, ze voelt het water zuigen aan haar enkels, ze houdt haar hoedje vast tegen de rukkende wind.                 ‘Wat bleef je lang weg! Ik werd ongerust.’ Emmie kijkt haar een paar seconden aan. ‘Ik werd uitgekleed, darling. Daarom duurde het zo lang.’                 ‘Wat? Door wie?’                 ‘Een golf. Ik was al die tijd in dat domme kloteschuim op zoek naar m’n topje.’ Louise slaat haar hand voor haar mond, ze weet niet zeker of ze al om dit tafereel mag lachen. Emmie ziet het, geeft haar lachend een duw.                 ‘Lach maar! Mama natuur kon gewoon niet van me afblijven,’ roept ze in een zwakke poging te klinken als haar zelfverzekerde zelf.  Ze lopen terug naar de handdoeken, ‘Ik ben eigenlijk verbaasd dat je niet gewoon au naturel teruggekomen bent. Ik vind topless wel bij je passen.’ Emmie kijkt haar verrast aan. ‘Nah. Ik weet dat ik mijn lijf zou moeten accepteren zoals het is. Maar als ik heel eerlijk ben, still not loving my titties. Stiekem zou ik willen dat ze vijf tot acht centimeter hoger zitten dan ze nu doen.’                 ‘Vijf tot acht?’                 ‘Ja, tien centimeter hoger is over de top.’                 ‘Over de tiet.’                 ‘Jep, tien is totáál over de tiet.’                 ‘Zullen we maar eens gaan trouwens? Ik denk dat het zo gaat onweren.’

Louise ligt op haar rug op een grote, ruwe badhanddoek. Ze heeft met haar ogen dicht in de zon gelegen en nu ze weer om...

Logo	Vincent Hammingh
Kernteam	Erwin Hurenkamp, Robin Block, Martijn van Bruggen, Isa Bob van Rooy, Aaron Pierens
Website	Laurens Besselsen

Archief